پرسش کلیدی درباره‌ی روایت "اصلی و کرم" که همواره مطرح بوده، ماهیت تاریخی شخصیت‌های این روایت است؛ آیا اصلی و کرم صرفاً شخصیت‌های ساختگی در یک قصه هستند یا بر اساس شخصیت‌های تاریخی واقعی شکل گرفته‌اند؟

میراث عظیم مولانا فراتر از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی رفته و به مثابه پلی میان شرق و غرب عمل می‌کند. با این حال، هویت او همواره موضوع مناقشات سیاسی، فرهنگی و حتی ژئوپلیتیک بوده است

علامه طباطبایی نه تنها مفسر بزرگ قرآن کریم و احیاگر فلسفه اسلامی در قرن بیستم بود، بلکه الگویی از خردورزی، اعتدال و تخصص عمیق در حوزه‌های مختلف قلمداد می‌شود. ایشان به حق می‌توانست «فیلسوف ذوالقرنین» زمانه خود باشد

شیخ شهاب‌الدین محمود اهری، عارف نامدار قرن هفتم هجری قمری، با وجود آنکه حجم آثار مکتوب باقی‌مانده از ایشان اندک می‌نماید، اما جایگاه محوری او در سلسله طریقت و ارتباط عمیق او با زبان فارسی، زمینه‌ساز تحقیقی گسترده است.

هر از چندگاهی تلاش‌هایی سیستماتیک و غیر علمی صورت می‌گیرد تا افسانه‌ی «دده قورقود» را به عنوان «حماسه طبیعی ترک زبانان آذربایجان» معرفی کنند. این ادعا، که غالباً با انگیزه‌های سیاسی منتشر می‌شود، نیازمند بازبینی دقیق علمی و تاریخی است

آذربایجان همواره یکی از کانون‌های مهم جذب و پرورش زبان فارسی بوده و ظهور شاعرانی چون قطران تبریزی پنجره‌ای گشوده به سوی وضعیت زبانی و فرهنگی این منطقه در دوران پیش از سلطه کامل زبان ترکی آذربایجانی

در میان سطرهای پر رمز و راز تاریخ، چهره‌ای می‌درخشد که هم در الواح باستانی بابل یاد شده و هم در آیه‌های جاوید قرآن کریم؛ کوروش بزرگ، پادشاه هخامنشی که به گفته علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، جلوه‌ای از همان «ذوالقرنین» است

دیوان اشعار قطران تبریزی، شاعر برجسته قرن پنجم هجری قمری، یکی از گنجینه‌های گرانبهاست که با مضامین ژرف و محتوای غنی خود، نوری دیگر بر ابعاد گوناگون پیوستگی تاریخی ملت ایران می‌تاباند

آیین ویژه روز بزرگداشت حافظ شیرازی در بنیاد پژوهشی شهریار و با حضور استادان، پژوهشگران و علاقمندان شعر و ادب با موضوع محوری «آذربایجان و حافظ» و با تکیه بر نقش آذربایجان و پژوهشگران آذربایجانی در تکوین حافظ‌پژوهی برگزار شد

حافظ توانسته است مرزهای جغرافیا و زبان را درنوردد و در قلب تمامی اقوام ایرانی جای گیرد. اما در میان تمامی این دلبستگی‌ها، ارتباط آذربایجان با خواجه شمس‌الدین محمد، یک رابطه صرفاً ادبی نیست، بلکه یک پیوند عمیق فرهنگی و هویتی است.