زبان فارسی زبان ملی است و هیچ کس نمی تواند این را کتمان کند. در دوره های تاریخی حتی با وجود حکومت های عرب و تُرک زبان، باز این زبان فارسی بود که زبان دیوانی حکومت ها را تشکیل می داد.

بررسی دیدگاه شمس تبریزی درباره‌ی زبان فارسی روشن می‌سازد که برای شمس، زبان تنها ابزار ارتباط نبوده، بلکه حامل سنت، معنا و امکان بیان عمیق تجربیات روحانی بوده است.

در ایرانِ ما نقشِ سترگ پیوند را قرن‌هاست که «زبانِ فارسی» بر عهده گرفته است؛ زبانی که از دلِ تاریخ برآمده و امروز، فراتر از مرزهای جغرافیاییِ یک استان یا منطقه، به میراثِ مشترکِ همه‌ی ایرانیان بدل شده است.

در کتاب «پیرامون فرهنگ و تاریخ آذربایجان» درباره‌ی یافتن زبان پیشین آذربایجان از میان ترانه‌ها و سروده‌های عاشیق‌ها آمده است: «تحقيق‌ در ترانه‌ها و سروده‌هاي‌ عاشيقي‌ آذربايجان‌ مؤيد خوبي‌ بر اين‌ نظريه‌ است‌ كه‌ ثابت‌ شود ‌زبان‌ آذري‌ امروزي [ترکی آذری]‌ تازه‌ به‌ ميدان‌ آمده‌ است‌.

در حالی که هویت‌های زبانی و قومیتی قفقاز جنوبی و آذربایجان پس از گذشت قرون، تکوین یافته‌اند، اما ریشه‌های عمیق سنت ادبی مسلط بر این منطقه، همچنان در گنجینه‌ی واژگان، مضامین عرفانی و ساختارهای شعری، زبان فارسی است

اصل پانزدهم یکی از متعادل‌ترین مواد قانونی در حوزه‌ی‌ زبان و هویت فرهنگی ملی است؛ اصلی که هم تثبیت‌کننده‌ی زبان وحدت ملی یعنی فارسی است، و هم پاسدار حق فرهنگی اقوام ایرانی در به‌کارگیری زبان‌های محلی و قومی!

زبان مادری، تنها ابزار ارتباط نیست؛ بلکه ظرفی است که جهان‌بینی یک قوم در آن ریخته شده است و صیانت از این میراث، مسئولیتی دوجانبه است. در این ارتباط گفتگویی صمیمی اما جدی میان سه دانشجو از دانشگاه‌های تبریز و سردبیر را می‌خوانیم که در یک کافه در تبریز گرد هم آمده‌اند تا درباره‌ی ابعاد قانونی و آموزشی زبان مادری در ایران به بحث بنشینند.

سخن گفتن از «ملیت» و مذموم تر از آن نژاد، برای عارف و شاعری چون مولانا که خود را از قید مکان و زمان رها کرده و می‌گوید؛ «چه تدبیر ای مسلمانان که من خود را نمی‌دانم / نه ترسا نه یهودم من، نه گبرم نه مسلمانم»، در نگاه نخست شاید متناقض به نظر برسد

نظامی گنجوی، شاعر بزرگ حماسی و غنایی، یکی از درخشان‌ترین نمادهای پیوند فرهنگی عمیق میان قفقاز با ایران است. او هرچند در گنجه (بخشی از ایران تاریخی در قفقاز) زاده شد، اما سروده‌هایش وقف عشق و ارادت بی‌قید و شرط به ایران زمین است.

«هویت ایرانی» مختص به یک قوم خاص نبوده و محصول تعامل و پیوند گروه‌های مختلف قومی در ایران است. هر یک از این اقوام با افزودن لایه‌های فرهنگی و هویتی خود، به تداوم و غنای هویت ایرانی کمک کرده‌اند.