سال‌هاست که روابط جمهوری آذربایجان و ترکیه با شعار معروف «یک ملت، دو دولت» در مجامع بین‌المللی و رسانه‌ها به تصویر کشیده می‌شود؛ اما تحولات روزهای اخیر و سخنرانی‌های هدفمند الهام علی‌اف، نشان می‌دهد که در زیر پوسته این برادری دیپلماتیک، گسل‌های عمیقی در حال فعال شدن است

روابط میان باکو و تل‌آویو از یک همکاری سنتی بر پایه‌ی انرژی و امنیت، به یک شراکت استراتژیک و چندبعدی تغییر ماهیت داده که بیانگر ورود دو کشور به عصر جدیدی از همکاری‌های تکنولوژیک است

در کتاب «پیرامون فرهنگ و تاریخ آذربایجان» درباره‌ی یافتن زبان پیشین آذربایجان از میان ترانه‌ها و سروده‌های عاشیق‌ها آمده است: «تحقيق‌ در ترانه‌ها و سروده‌هاي‌ عاشيقي‌ آذربايجان‌ مؤيد خوبي‌ بر اين‌ نظريه‌ است‌ كه‌ ثابت‌ شود ‌زبان‌ آذري‌ امروزي [ترکی آذری]‌ تازه‌ به‌ ميدان‌ آمده‌ است‌.

در حالی که هویت‌های زبانی و قومیتی قفقاز جنوبی و آذربایجان پس از گذشت قرون، تکوین یافته‌اند، اما ریشه‌های عمیق سنت ادبی مسلط بر این منطقه، همچنان در گنجینه‌ی واژگان، مضامین عرفانی و ساختارهای شعری، زبان فارسی است

اصلاحیه مجلس جمهوری آذربایجان، که به بهانه ممنوعیت «اجبار کودکان به اعتقاد دینی» تصویب شده، در عمل به معنای ممنوعیت تربیت دینی کودکان بر اساس مبانی تشیع است و نشانه‌ای آشکار از سیاست سیستماتیک شیعه‌ستیزی در این کشور به شمار می‌رود.

در سده چهارم هجری قمری، ابن‌حوقل، در اثر خود صورة ‌الارض از کوهی در کنار دریای کاسپین و مقابل رشته‌کوه قفقاز نام می‌برد که آن را «سیاه کویه» خوانده است. این اشاره ساده، شاید کلید گمشده‌ای باشد برای رمزگشایی از نام امروزین پایتخت جمهوری آذربایجان، باکو.

قفقاز جنوبی در دهه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین نقاط تقابل ژئوپلیتیکی بدل شده است. جایگاه راهبردی این منطقه در اتصال آسیای مرکزی، روسیه، ایران، ترکیه و اروپا از یک‌سو، و تنش‌های مداوم در روابط میان جمهوری آذربایجان، ارمنستان و بازیگران فرامنطقه‌ای از سوی دیگر، آن را به میدان فشرده‌ای از رقابت‌های پیچیده تبدیل کرده است

ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که استقلال باکو را به رسمیت شناخت؛ کشوری با دین و تاریخی مشترک با ایران و البته زبانی مشترک با بخش بزرگی از مردم شمال‌غرب ایران

جمهوری آذربایجان، کشوری با اکثریت شیعه، طی سال‌های اخیر با انتقادات گسترده‌ای از سوی نهادهای حقوق بشری، فعالان مذهبی و سازمان‌های بین‌المللی به خاطر برخوردهای سخت‌گیرانه با مظاهر مذهبی شیعی، به‌ویژه در زمینه‌ی برگزاری مراسم عزاداری و محدودیت‌های فزاینده بر حجاب اسلامی روبرو بوده است

در سایه فشارهای آمریکا برای مهار نقش ایران در عراق، دولت باکو به‌صورت هدفمند در تلاش برای پیشروی در بازار انرژی این کشور، بازتعریف موازنه‌ی قدرت در منطقه و کاهش نفوذ راهبردی تهران است