«ایـران» تنها پشتیبان «نـخجوان» در روزهـای سـخت! 08 نوامبر 2026

«ایـران» تنها پشتیبان «نـخجوان» در روزهـای سـخت!

پس از فروپاشی شوروی، نخجوان با تهدید فروپاشی اجتماعی روبه‌رو شد. در آن سال‌های تاریک، زمانی که زنجیره‌های تأمین در قفقاز گسسته شده بود، ایران گذرگاه جلفا را به سمت نخجوان گشود و ورود کامیون‌های مواد غذایی، دارو و سوخت از خاک ایران، از یک فاجعه انسانی جلوگیری کرد.

سیاحت‌نامه‌ی «اولیا چلبی» درباره‌ی زبان و فرهنگ در شهرهای ماکو، قره‌باغ و نخجوان 26 اکتبر 2026

با تاکید بر نوشته‌های جهانگرد عثمانی بررسی می‌شود: سیاحت‌نامه‌ی «اولیا چلبی» درباره‌ی زبان و فرهنگ در شهرهای ماکو، قره‌باغ و نخجوان

تاملی بر کتاب؛ «از گلستان تا ترکمانچای» 25 اکتبر 2026

بازخوانی نفوذ استعماری و توان نظامی ایران از منظر ژنرال الکسی یرمولوف تاملی بر کتاب؛ «از گلستان تا ترکمانچای»

جغرافیای فرهنگی، پیوند تاریخی ایران و قفقاز 24 اکتبر 2026

بررسی آیین‌ها و رسوم باستانی و تاریخی ایرانی در آن سوی ارس؛ جغرافیای فرهنگی، پیوند تاریخی ایران و قفقاز

بایگانی‌های تاریخ - آذرپژوه
تبریز؛ دیده‌بان همیشه بیدارِ ایران‌زمین 14 اکتبر 2026

تبریز؛ دیده‌بان همیشه بیدارِ ایران‌زمین

تاریخ ایران، روایتی پیوسته از ایستادگی در برابر ناملایمات است و در این میان، تبریز و آذربایجان، نه تنها یک نقطه جغرافیایی، بلکه نمادِ «عزت ملی» و «خط مقدمِ صیانت» از این سرزمین بوده‌اند

قفقاز؛ کلاف سردرگمِ امنیت و اقتصاد برای ایران 12 اکتبر 2026

قفقاز؛ کلاف سردرگمِ امنیت و اقتصاد برای ایران

جنگ ۴۴ روزه در سال ۲۰۲۰ میان باکو و ایروان، فقط یک تغییرِ مرزی ساده در قفقاز نبود؛ بلکه برای ایران، به معنایِ تغییرِ قواعدِ بازی در یکی از حساس‌ترین همسایگی‌هایش بود. پس از آن روزها، تهران ناگهان خود را در میانه‌ی میدانی دید که در آن، مهره‌ها با سرعتی غیرمنتظره جابه‌جا می‌شدند

شاه اسماعیل صفوی معمار ایرانِ نوین، پس از قرن‌ها انحطاط 11 اکتبر 2026

شاه اسماعیل صفوی معمار ایرانِ نوین، پس از قرن‌ها انحطاط

"شاه اسماعیل صفوی" نه تنها بنیان‌گذار سلسله‌ای قدرتمند شد، بلکه "ایران پس از اسلام" را به معنای واقعی کلمه بازسازی کرد و آن را پس از قرن‌ها چندپارگی و سلطه بیگانگان، به وحدت، استقلال و اقتدار بازگرداند

واکاویِ مقاومت و قتل‌عام تبریز در سال ۹۶۴ خورشیدی 10 اکتبر 2026
جوی خون در کوچه‌های کهن‌شهر تبریز

واکاویِ مقاومت و قتل‌عام تبریز در سال ۹۶۴ خورشیدی

در حالی که امپراتوری صفوی درگیرِ بی‌ثباتی‌های داخلیِ پس از مرگ شاه تهماسب اول بود، دولت عثمانی تهاجمِ بزرگی را سازماندهی کرد. تبریز، به عنوان پایتختِ پیشین و قلبِ اقتصادی و فرهنگیِ فلات ایران، نخستین هدفِ این لشکرکشیِ بزرگ بود.

پرچم صفوی نماد هویت، قدرت و اعتقادات 04 اکتبر 2026
تبریز قلب تپنده در عصر نوظهور صفویه

پرچم صفوی نماد هویت، قدرت و اعتقادات

تاریخ پرچم شاه اسماعیل، تاریخِ نبردهای او برای تثبیت قدرت است. پس از پیروزی‌های سریعی که شاه اسماعیل جوان داشت، او با چالشی بزرگ‌تر با نام امپراتوری عثمانی روبرو شد. جنگ‌های مداوم میان ایران و عثمانی، نه تنها یک نبرد برای خاک، بلکه نبردی برای پیشتازی در جهان اسلام بود.

«شیخ محمد خیابانی» و دیدگاه او نسبت به دولت عثمانی 29 سپتامبر 2026
آذرپژوه بررسی می‌کند:

«شیخ محمد خیابانی» و دیدگاه او نسبت به دولت عثمانی

شیخ محمد خیابانی به عنوان یک ملی‌گرا و طرفدار اصلاحات اجتماعی و سیاسی، نظرات و دیدگاه‌های خاصی نسبت به دولت‌های استعمارگر از جمله امپراتوری عثمانی و وضعیت آن در زمان خود داشت

«ارّان» سرزمینی جزیره‌مانند میان «کاسپین» و «ارس» 27 سپتامبر 2026
نگاهی بر جغرافیای تاریخ قفقاز جنوبی؛

«ارّان» سرزمینی جزیره‌مانند میان «کاسپین» و «ارس»

نخستین داده‌های روشمند پیرامون ارّان را در گزارش‌های یونانی و رومی دوران باستان می‌یابیم. استرابن سیمای «آلبانیا» (نام باستانی ارّان) را به‌روشنی ترسیم می‌کند: «آلبانیا سرزمینی است که از جنوب رشته‌کوه‌های قفقاز تا رود کُر و از دریای خزر تا رود آلازان امتداد دارد

«سلجوقیان روم» و گسترش شاهنامه خوانی  در فلات آناتولی 20 سپتامبر 2026
آذرپژوه بررسی می‌کند:

«سلجوقیان روم» و گسترش شاهنامه خوانی در فلات آناتولی

همانطور که رواج و گسترش زبان و ادبیات فارسی در هندوستان مرهون حضور غزنویان و غوریان در آن مرز و بوم است ورود زبان فارسی به آناتولی و گسترش ادبیات فارسی در آنجا نیز در پرتو سلطه سلسله سلجوقیان روم بر آن سرزمین صورت گرفت.

قائم‌مقام فراهانی؛ صدر اعظمی که ایران‌دوستی‌اش بهای جانش شد 08 سپتامبر 2026

قائم‌مقام فراهانی؛ صدر اعظمی که ایران‌دوستی‌اش بهای جانش شد

قائم‌مقام فراهانی، بی‌شک یکی از برجسته‌ترین و البته مظلوم‌ترین چهره‌هایی است که از ۱۱۵۸ خورشیدی تا ۱۲۱۴ خورشیدی، زندگی پربار و کوتاهش را وقف خدمت به میهن کرد و سرانجام، بهای این عشق را با جان خود پرداخت.

ﻧﻘﺶ ﺗـﺮﮐﻤﻦﻫﺎﯼ «ﺁﻕ ﻗـﻮﯾﻮﻧﻠﻮ» ﻭ «ﻗﺮﻩ ﻗـﻮﯾﻮﻧﻠﻮ» ﺩﺭ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺁﺫﺭﺑﺎﯾﺠﺎﻥ 31 آگوست 2026
آذرپژوه بررسی می‌کند:

ﻧﻘﺶ ﺗـﺮﮐﻤﻦﻫﺎﯼ «ﺁﻕ ﻗـﻮﯾﻮﻧﻠﻮ» ﻭ «ﻗﺮﻩ ﻗـﻮﯾﻮﻧﻠﻮ» ﺩﺭ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺁﺫﺭﺑﺎﯾﺠﺎﻥ

پرسشی که همواره درباره‌ی هویت و زبان مردم آذربایجان پرسیده می‌شود این است که؛ ترک‌های سلجوقی و پیش از آنها ترکان غزنوی و البته مغولان چند صد سال بر فلات ایران حکومت کردند اما در این میان چرا فقط زبان آذربایجان به ترکی دگرگون شد؟!

مقالات سردبیرآرشیو
تـغییرِ نام، تـغییرِ هـویت
نویسنده : سردبیر از محمد، علی، داریوش و فریدون تا قوبلای و آکای و هونتای!؟

مردم آذربایجان به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از ایران و اسلام، از گنجینه مشترکی از اسامی و نام‌ های ایرانی و اسلامی بهره برده‌اند. اما این روزها در برخی محافل و مناطق، شاهد ظهور نام‌هایی هستیم که نه تنها در تاریخ این مرز و بوم، بلکه در خود جمهوری آذربایجان نیز فاقد سابقه‌ی رایج هستند؛ اسامی نظیر «قوبلای»، «قونتای»، «آیهان»، «اُکتای» و....