همام تبریزی نمادی از شکوه فرهنگی آذربایجان در سده‌ی هفتم هجری است. همام توانست میان لطافت غزل سبک عراقی و اصالت زبانی بومی خود پیوندی ناگسستنی ایجاد کند. تحلیل جایگاه او نشان می‌دهد که وی جدی‌ترین راوی «زبان آذری کهن» (پهلوی آذری) محسوب می‌شود

«زبان فارسی» فراتر از یک ابزار ارتباطی، نماد پیوند تاریخی و نخ تسبیح هویت ملی است. با این حال، تکثر زبانی ایران نیز همواره مورد احترام قانون‌گذار بوده است. اما پرسش مبنایی اینجاست که آیا طبق اصل 15، آموزش «زبان‌های محلی» در مدارس و رسانه‌ها جایز است

در کتاب «پیرامون فرهنگ و تاریخ آذربایجان» درباره‌ی یافتن زبان پیشین آذربایجان از میان ترانه‌ها و سروده‌های عاشیق‌ها آمده است: «تحقيق‌ در ترانه‌ها و سروده‌هاي‌ عاشيقي‌ آذربايجان‌ مؤيد خوبي‌ بر اين‌ نظريه‌ است‌ كه‌ ثابت‌ شود ‌زبان‌ آذري‌ امروزي [ترکی آذری]‌ تازه‌ به‌ ميدان‌ آمده‌ است‌.

در حالی که هویت‌های زبانی و قومیتی قفقاز جنوبی و آذربایجان پس از گذشت قرون، تکوین یافته‌اند، اما ریشه‌های عمیق سنت ادبی مسلط بر این منطقه، همچنان در گنجینه‌ی واژگان، مضامین عرفانی و ساختارهای شعری، زبان فارسی است

اصل پانزدهم یکی از متعادل‌ترین مواد قانونی در حوزه‌ی‌ زبان و هویت فرهنگی ملی است؛ اصلی که هم تثبیت‌کننده‌ی زبان وحدت ملی یعنی فارسی است، و هم پاسدار حق فرهنگی اقوام ایرانی در به‌کارگیری زبان‌های محلی و قومی!

در میان تمامی سنگرگاه‌های این سرزمین، قلعه‌ی بابک (دژ بذ) در قلب کوه‌های ارسباران آذربایجان، فراتر از یک بنای نظامی، به مثابه نمادی از تبلور اراده ملی و پیوند ناگسستنی میان اقوام ایرانی در برابر سلطه‌ی بیگانگان است

به درستی می‌توان شهریار را یکی از آگاه‌ترین میهن‌دوستان ایرانی دانست. ایران‌دوستی شهریار، یک رویکرد صرفاً احساسی یا محلی نبود؛ بلکه ریشه در فهم عمیق تاریخی و اعتقاد راسخ به پیوستگی فرهنگی و هویتی ایران داشت

در طول تاریخ، نفوذ عمیق فرهنگ ایرانی، که زبان فارسی را به زبان دیوان‌سالاری، شعر و عرفان بدل کرده بود، بر ساختار اجتماعی، هنری و مذهبی منطقه‌ی آناتولی، به‌ویژه در دوران امپراتوری عثمانی، سایه‌ای ماندگار افکنده است.

یکی از این چهره‌های پرجدل تاریخ شفاهی، شخصیت «کوراوغلو» است؛ فردی که در روایت‌های مردمی آذربایجان، آناتولی و قفقاز، گاه قهرمان عدالت‌خواه و گاه راهزنی گستاخ و شورشی تصویر شده است...

عده‌ای کوشیده‌اند تا نماد «گرگ خاکستری» را به عنوان نشانه‌ای از «هویت مردم آذربایجان» معرفی کنند. این نماد، هرچند در میان برخی جریان‌های سیاسی در ترکیه به عنوان سمبل ملی‌گرایی افراطی شناخته می‌شود، اما هیچ ریشه‌ای در بستر تاریخی، فرهنگی و ادبی آذربایجان ایران ندارد.