قفقاز جنوبی، این باریکه‌ی استراتژیک میان دریای کاسپین و سیاه، بار دیگر به کانون اصلی رقابت قدرت‌های جهانی بدل شده است. اما این بار، بازی نه بر سر خطوط مرزی سنتی، بلکه بر سر «ژئوپلیتیکِ سرعت» و «لجستیکِ سیاسی» است

باکو قصد دارد بزرگ‌ترین پایگاه نظامی ناتو در قفقاز جنوبی را در خاک خود احداث کند. این تحول، اگرچه هنوز در مرحله‌ی اعلام رسانه‌ای است، اما می‌توان از آن به‌عنوان نقطه‌ی عطفی تازه در بازتعریف موازنه‌ی قدرت در قفقاز یاد کرد.

خاک قفقاز پرورش‌دهنده ارکانی چون نظامی گنجوی و خاقانی شروانی است؛ اما صدها شاعر دیگر نیز هستند که میراث آن‌ها به واسطه تغییر الفبا و زبان ملی در دوران حکومت‌های کمونیستی، از دسترس نسل‌های جدید در ایران فرهنگی دور مانده است

باکو و آلماتی، در حال تعمیق روابط خود با رژیم صهیونیستی هستند. این تحولات، که شامل سرمایه‌گذاری‌های کلان در حوزه انرژی و دسترسی به فناوری‌های پیشرفته نظامی و غیرنظامی می‌شود، نمایانگر یک تغییر ژئوپلیتیکی جدید در منطقه است

امروز، ایالات متحده به‌عنوان قدرت ماورای اقیانوس اطلس، در تلاش است تا از مسیر قفقاز و آسیای مرکزی ــ دو قطب ژئواکونومیک در حال احیا ــ راهی تازه به شرق، چین و خاورمیانه بیابد.

قفقاز بعد از جدایی از ایران هدف اصلی سیاست‌های توسعه‌طلبانه و فرهنگی مسکو قرار گرفت. این منطقه، با تاریخ غنی و پیوندهای عمیق تاریخی و تمدنی با ایران، به سرعت به کانون توجه استراتژیک برای امپراتوری روسیه تزاری تبدیل شد.

قفقاز شامل جمهوری‌های امروزی آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و بخش‌هایی از داغستان، نه تنها از نظر جغرافیایی همواره تحت نفوذ یا حاکمیت مستقیم ایران قرار داشته، بلکه در طول قرون متمادی، زبان فارسی به عنوان زبان رسمی، دیوانی، علمی و ادبی این منطقه عمل کرده است

در شرایطی که “کریدور زنگزور”، می‌تواند منافع و مرزهای شمالی ایران را تحت تأثیر قرار دهد، تهران با تمرکز بر توسعه "کریدور خلیج فارس - دریای سیاه" در حال چیدمان مهره‌های خود برای تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی خویش است

قفقاز گواه پیوند عمیق و کهن با تمدن ایران است. در عصری که تلاش‌ها برای بازنویسی تاریخ و جعل هویت‌های مجزا در جریان است، اسناد تاریخی به وضوح نشان می‌دهد که چگونه تار و پود فرهنگی این منطقه، با نخ‌های زرین ایرانی بافته شده است

از پایان جنگ دوم قره‌باغ در سال ۲۰۲۰، صحنه ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی، به رغم تلاش‌های دیپلماتیک، همچنان آبستن مناقشات ریشه‌ای است. در قلب این تنش‌ها، موضوع یک مسیر ترانزیتی در جنوب ارمنستان قرار دارد