ایده‌ی «سلطه‌ی فارس‌ها» بر سایر اقوام ایرانی و «فاشیسم فارس‌محور» که اغلب در محافل قوم‌گرا و با حمایت بازیگران بیرونی بازتولید می‌شود، سعی در تجزیه‌ی هویت تاریخی ملت ایران به اجزای قومی مجزا و غالباً متخاصم دارد. هدف این مقاله تحلیل این گفتمان از منظر تاریخی، جامعه‌شناختی و ژئوپلیتیکی است

نقطه‌ی کانونی تحلیل زندگی شهاب‌الدین اهری، ادبیات اوست؛ زبانی که برای انتقال حقایق مطلق انتخاب کرده است. در قرن هفتم، زبان فارسی به اوج پختگی خود رسیده بود و شاعران بزرگی چون مولانا، سعدی و پس از آن حافظ، از این زبان برای خلق شاهکارهایی بهره بردند.

اولیا چلبی از تبریز، اردبیل و ارومیه تا نخجوان، ایروان، تفلیس و باکو را از نظر گذراند؛ سرزمین‌هایی که در آن دوران، هنوز بخشی از قلمروِ گسترده‌ی ایران بودند و قفقاز، پیش از آنکه به شکلی قطعی از ایران جدا شود، در پیوند با مرکز قدرت ایران قرار داشت.

پژوهشگران ایرانی کوشیده‌اند تا ابعاد فاجعه‌ی از دست دادن قفقاز را واکاوی کنند و نشان دهند که چگونه ضعف ساختاری حکومت، ناتوانی دیپلماسی و عقب‌ماندگی تکنولوژیک به این شکست‌های پی در پی منجر شد. با این حال، مطالعه تاریخ از منظر فاتحان، همواره تصویری متفاوت را به دست می‌دهد. کتاب «از گلستان تا ترکمانچای» دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کند.

قفقاز،همواره یک پهنه فرهنگی و سیاسی با ریشه‌های عمیق ایرانی بوده است. پیشینه این ارتباط به دوران باستان بازمی‌گردد؛ از ادوار پیش از تاریخ و حضور اقوام ایرانی‌تبار، تا تمدن‌های نیرومند ماد و هخامنشی که مرزهای خود را تا این منطقه گسترش دادند

قوم‌گرایی به مثابه‌ی ایدئولوژی که بر تمایز نژادی، زبانی یا فرهنگی تاکید دارد، در ایران همواره به یکی از چالش‌های مهم اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است. هرگونه قوم گرایی افراطی برای همزیستی مسالمت‌آمیز گروه‌های زبانی مختلف در ایران بسیار مخرب است

هنگامی که «هویت ملیِ جامع» تحت فشار «هویت‌های قومیِ انزواطلب» قرار می‌گیرد، ملت از یک پیکره‌ی واحد به تکه‌های پراکنده‌ای از گروه‌های رقیب تبدیل می‌شود که به جای هم‌افزایی، در مسیر قوم‌گرایی و تخریب یکدیگر حرکت می‌کنند.

تاریخ ایران، روایتی پیوسته از ایستادگی در برابر ناملایمات است و در این میان، تبریز و آذربایجان، نه تنها یک نقطه جغرافیایی، بلکه نمادِ «عزت ملی» و «خط مقدمِ صیانت» از این سرزمین بوده‌اند

"شاه اسماعیل صفوی" نه تنها بنیان‌گذار سلسله‌ای قدرتمند شد، بلکه "ایران پس از اسلام" را به معنای واقعی کلمه بازسازی کرد و آن را پس از قرن‌ها چندپارگی و سلطه بیگانگان، به وحدت، استقلال و اقتدار بازگرداند

در حالی که امپراتوری صفوی درگیرِ بی‌ثباتی‌های داخلیِ پس از مرگ شاه تهماسب اول بود، دولت عثمانی تهاجمِ بزرگی را سازماندهی کرد. تبریز، به عنوان پایتختِ پیشین و قلبِ اقتصادی و فرهنگیِ فلات ایران، نخستین هدفِ این لشکرکشیِ بزرگ بود.