همام تبریزی نمادی از شکوه فرهنگی آذربایجان در سده‌ی هفتم هجری است. همام توانست میان لطافت غزل سبک عراقی و اصالت زبانی بومی خود پیوندی ناگسستنی ایجاد کند. تحلیل جایگاه او نشان می‌دهد که وی جدی‌ترین راوی «زبان آذری کهن» (پهلوی آذری) محسوب می‌شود

اصل پانزدهم یکی از متعادل‌ترین مواد قانونی در حوزه‌ی‌ زبان و هویت فرهنگی ملی است؛ اصلی که هم تثبیت‌کننده‌ی زبان وحدت ملی یعنی فارسی است، و هم پاسدار حق فرهنگی اقوام ایرانی در به‌کارگیری زبان‌های محلی و قومی!

زبان مادری، تنها ابزار ارتباط نیست؛ بلکه ظرفی است که جهان‌بینی یک قوم در آن ریخته شده است و صیانت از این میراث، مسئولیتی دوجانبه است. در این ارتباط گفتگویی صمیمی اما جدی میان سه دانشجو از دانشگاه‌های تبریز و سردبیر را می‌خوانیم که در یک کافه در تبریز گرد هم آمده‌اند تا درباره‌ی ابعاد قانونی و آموزشی زبان مادری در ایران به بحث بنشینند.

استراتژی مشترک همه‌ی جریانات واگرا به تقابل کشاندن ایرانیان با یکدیگر، با برجسته‌سازی اختلافات قومی و زبانی و به حاشیه راندن عناصر وحدت‌بخش ملی است.

در میان تمامی سنگرگاه‌های این سرزمین، قلعه‌ی بابک (دژ بذ) در قلب کوه‌های ارسباران آذربایجان، فراتر از یک بنای نظامی، به مثابه نمادی از تبلور اراده ملی و پیوند ناگسستنی میان اقوام ایرانی در برابر سلطه‌ی بیگانگان است

در دوره‌ی ساسانیان آذربایجان جایگاهی کلیدی در ساختار دفاعی، سیاسی و مذهبی کشور داشت. منابع تاریخی متعدد، به روشنی نشان می‌دهند که آذربایجان نقشی محوری در بقای دولت ساسانی و پایداری مرزهای ایران ایفا کرده است

به درستی می‌توان شهریار را یکی از آگاه‌ترین میهن‌دوستان ایرانی دانست. ایران‌دوستی شهریار، یک رویکرد صرفاً احساسی یا محلی نبود؛ بلکه ریشه در فهم عمیق تاریخی و اعتقاد راسخ به پیوستگی فرهنگی و هویتی ایران داشت

در میان نام‌های جغرافیایی ایران، کمتر واژه‌ای به اندازه‌ی «آذربایجان» موضوعِ مناقشه و گفت‌وگو بوده است. و پرسش محوری آن است که این واژه از کجا آمده و چه معنایی دارد؟ آیا ریشه‌ی آن ایرانی است یا همان‌گونه که برخی مدعی‌اند، شکلی ترکی و متأخر از واژه‌ی دیگر است؟

عده‌ای کوشیده‌اند تا نماد «گرگ خاکستری» را به عنوان نشانه‌ای از «هویت مردم آذربایجان» معرفی کنند. این نماد، هرچند در میان برخی جریان‌های سیاسی در ترکیه به عنوان سمبل ملی‌گرایی افراطی شناخته می‌شود، اما هیچ ریشه‌ای در بستر تاریخی، فرهنگی و ادبی آذربایجان ایران ندارد.

تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد هرگاه انسجام اجتماعی تقویت شده، جامعه توانسته از بحران‌ها عبور کند؛ اما هر زمان که شکاف‌ها عمیق شده‌اند، راه برای نفوذ دشمنان و تضعیف بنیان‌های قدرت ملی هموار شده است