همانطور که رواج و گسترش زبان و ادبیات فارسی در هندوستان مرهون حضور غزنویان و غوریان در آن مرز و بوم است ورود زبان فارسی به آناتولی و گسترش ادبیات فارسی در آنجا نیز در پرتو سلطه سلسله سلجوقیان روم بر آن سرزمین صورت گرفت.

صنایع دستی ایران، تجلی‌گاه روح خلاق ایرانی است؛ و در میان این پهنه وسیع و رنگارنگ، آذربایجان، چون نگینی می‌درخشد که درخشش آن نه تنها در گستره ملی، بلکه در عرصه بین‌المللی نیز دیده می‌شود.

در حالی که هویت‌های زبانی و قومیتی قفقاز جنوبی و آذربایجان پس از گذشت قرون، تکوین یافته‌اند، اما ریشه‌های عمیق سنت ادبی مسلط بر این منطقه، همچنان در گنجینه‌ی واژگان، مضامین عرفانی و ساختارهای شعری، زبان فارسی است

قفقاز جنوبی، این باریکه‌ی استراتژیک میان دریای کاسپین و سیاه، بار دیگر به کانون اصلی رقابت قدرت‌های جهانی بدل شده است. اما این بار، بازی نه بر سر خطوط مرزی سنتی، بلکه بر سر «ژئوپلیتیکِ سرعت» و «لجستیکِ سیاسی» است

آذربایجان نه تنها در شکل‌گیری هویت نوین ایرانی نقشی اساسی داشته، بلکه در صیانت و استمرار آن همواره پیشگام بوده‌ است. در جهان معاصر نیز این خطه‌ی علوی، بار دیگر به میدان نبرد هویتی بدل شده است؛ نبردی میان حقیقت و تحریف، میان عشق به ایران و ترفندهای تفرقه‌افکنان!

قوم‌گرایی نوعی «معماری سیاسی-فرهنگی» هوشمندانه است که طی آن، هویت‌های قومی نه‌تنها حفظ، بلکه بازتعریف و بازسازی می‌شوند تا به عنوان ستون‌های یک بنای جدید سیاسی مورد استفاده قرار گیرند.

پیشه‌وری به تعبیر برخی پژوهشگران، فردی ساده‌لوح بود. البته سیاست‌بازی‌های پیشه‌وری را نباید در نقش کوتاه وی در صدارت بر فرقه در آذربایجان خلاصه کرد؛ چون او پیش از افتادن در دام استالین، راه پر فراز و نشیبی در سیاستِ ایران پیموده بود.

آذربایجان که در شاهنامه از برای رعایت وزن به‌شکل «آذرآبادگان» آمده، دیار و سرزمین «آزادگان» یعنی «ایرانی‌ها» شناخته شده است؛ چه‌این‌که به یقین می‌دانیم مراد از آزادگان در سرتاسر شاهنامه ایرانی‌ها هستند.

حافظ توانسته است مرزهای جغرافیا و زبان را درنوردد و در قلب تمامی اقوام ایرانی جای گیرد. اما در میان تمامی این دلبستگی‌ها، ارتباط آذربایجان با خواجه شمس‌الدین محمد، یک رابطه صرفاً ادبی نیست، بلکه یک پیوند عمیق فرهنگی و هویتی است.

دریاچه ارومیه در بحرانی‌ترین وضعیت خود قرار دارد. علی حاجی‌مرادی، مسئول پیشین واحد فنی ستاد احیای دریاچه، در گفت‌وگویی صریح و هشدارآمیز، از آخرین فرصت برای نجات این پیکره آبی سخن گفت.