سخن از بازار تبریز گفتن، فراتر از شرح یک شاهکار میراث جهانی است؛ سخن از سرچشمه هویت اقتصادی ملتی است که همواره نیازمند ارتباط با جهان بوده است.

عمارت مظفریه، معروف به مسجد کبود یا مسجد جهانشاه، اثری است که در قرن نهم هجری ساخته شد؛ زمانی که تبریز پایتخت حکومت قره‌قویونلوها بود و در پی دگرگونی‌های سیاسی، هنر ایرانی با رنگ و روح تازه‌ای درخشش یافت

علامه طباطبایی نه تنها مفسر بزرگ قرآن کریم و احیاگر فلسفه اسلامی در قرن بیستم بود، بلکه الگویی از خردورزی، اعتدال و تخصص عمیق در حوزه‌های مختلف قلمداد می‌شود. ایشان به حق می‌توانست «فیلسوف ذوالقرنین» زمانه خود باشد

شیخ شهاب‌الدین محمود اهری، عارف نامدار قرن هفتم هجری قمری، با وجود آنکه حجم آثار مکتوب باقی‌مانده از ایشان اندک می‌نماید، اما جایگاه محوری او در سلسله طریقت و ارتباط عمیق او با زبان فارسی، زمینه‌ساز تحقیقی گسترده است.

در جمع دانشجویی ما که به یک اردوی چند روزه رفته بودیم از تمام ایران نماینده بود... که در این میان ​ابوالفضل، یکی از دانشجویان، بلند گفت: «این فارس‌ها همه را زیر سلطه‌ی خود گرفته و زبان فارسی را به ما تحمیل کرده‌اند.»

هویت ملی ایران بر پایه‌ی گذشته‌ی تاریخی چند هزار ساله، پیوستگی تمدنی عمیق، و یک شبکه‌ی پیچیده از تعاملات فرهنگی و زبانی شده است. با این حال، در دهه‌های اخیر، روایت‌هایی هستند که تلاش دارند ساختار تمدنی ایران را صرفاً بر پایه‌ی مناسبات قومی-زبانی بازتعریف کنند.

هر از چندگاهی تلاش‌هایی سیستماتیک و غیر علمی صورت می‌گیرد تا افسانه‌ی «دده قورقود» را به عنوان «حماسه طبیعی ترک زبانان آذربایجان» معرفی کنند. این ادعا، که غالباً با انگیزه‌های سیاسی منتشر می‌شود، نیازمند بازبینی دقیق علمی و تاریخی است

گرچه در نگاه نخست، میان اسطوره و خردمندی ممکن است پیوندی دیده نشود، اما فردوسی داستان‌های اساطیری خود در شاهنامه را زمینه‌ای برای خردورزی و حکمت‌اندیشی قرار داده است.

آذربایجان همواره یکی از کانون‌های مهم جذب و پرورش زبان فارسی بوده و ظهور شاعرانی چون قطران تبریزی پنجره‌ای گشوده به سوی وضعیت زبانی و فرهنگی این منطقه در دوران پیش از سلطه کامل زبان ترکی آذربایجانی

در میان سطرهای پر رمز و راز تاریخ، چهره‌ای می‌درخشد که هم در الواح باستانی بابل یاد شده و هم در آیه‌های جاوید قرآن کریم؛ کوروش بزرگ، پادشاه هخامنشی که به گفته علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، جلوه‌ای از همان «ذوالقرنین» است