گروه سیاسی/ سردبیر: در جهانِ آشوب‌زده‌ی پس از هفتم اکتبر، خاورمیانه یک‌بار دیگر به کانون جدال قدرت‌های بزرگ بدل شده است. حمایت همه‌جانبه‌ی ایالات متحده از رژیم صهیونیستی، که چهره‌هایی چون تاکر کارلسن آن را «قربانی شدنِ آمریکا برای اسرائیل» می‌خوانند، نه فقط نشانه‌ی یک جانبداری سیاسی بلکه آینه‌ای از یک جنگ سردِ نوین میان آمریکا و چین است. جنگی که میدان اصلی آن دیگر اروپا نیست، بلکه خاورمیانه است؛ همان‌جایی که امروز سرنوشت مسیرهای انرژی، تجارت و حتی تکنولوژی جهان در آن رقم می‌خورد.

آمریکا و بحران مشروعیت در سایه‌ی رژیم اسرائیل

حمایت بی‌وقفه‌ی دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان از تل‌آویو، صرف‌نظر از تبعات انسانی و ژئوپلیتیکی آن، مهم‌ترین نشانه‌ی بحران مشروعیت در سیاست داخلی آمریکا است. دموکرات‌ها این سیاست را پاسخی به شکست‌های پی‌درپی در افکار عمومی می‌دانند؛ جایی‌که نسل جدید آمریکایی‌ها دیگر سیاست‌های مداخله‌گرانه‌ی واشنگتن را نمی‌پذیرند.

در مقابل، جمهوری‌خواهان پس از بازگشت دونالد ترامپ رویکردی حتی تندتر در پیش گرفتند، تا جایی که همگرایی دو حزب در حمایت از اسرائیل به یکی از نادرترین نقاط توافق ملی در ایالات متحده تبدیل شد.

این حمایتِ فراگیر، خود را در حوادث داخلی نیز نشان می‌دهد: پیروزی چهره‌هایی چون زهران ممدانی در نیویورک، از واکنش اجتماعی به همین وضعیت نشئت گرفته است؛ جامعه‌ای که میان سیاست خارجی و بحران عدالت داخلی پیوندی عمیق یافته است.

رقابت با چین، عامل اصلی اتحاد واشنگتن – تل‌آویو

بنیاد این اتحاد اما در جغرافیای بزرگ‌تری معنا پیدا می‌کند: رقابت هژمونیک آمریکا و چین. در واقع، حمایت بی‌چون‌وچرای واشنگتن از اسرائیل را باید بخشی از استراتژی گسترده‌ترِ مهار قدرت چین دانست.

پکن امروز در تک‌تک شاخص‌های قدرت ملی ،از رشد اقتصادی تا تسلط بر فناوری‌های نو، در حال پیشی گرفتن از واشنگتن است. حجم تولید ناخالص داخلی چین که به آستانه‌ی ۱۹ تریلیون دلار رسیده، وابستگی شدیدی به منابع ارزان انرژی دارد؛ و انرژی، یعنی خاورمیانه.

برای آمریکا، کنترل این منطقه به معنای کنترل شریان اصلی رشد چین است. از دیدگاه واشنگتن، اگر مسیرهای حیاتی انرژی یعنی هرمز، مالاکا و باب‌المندب زیر نفوذ مستقیم یا متحدانش قرار گیرد، توان اقتصادی چین زمین‌گیر خواهد شد. بدین‌ترتیب، خاورمیانه در نقشه‌ی جنگ سرد دوم همان نقشی را دارد که اروپا در دوران رقابت با اتحاد شوروی ایفا می‌کرد.

در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم، اروپا میدان اصلی جدال میان آمریکا و شوروی بود. واشنگتن با نظریه‌ی کیندلبرگ و مفهوم «ثبات هژمونیک»، با ایجاد نهادهایی چون ناتو و پیمان‌های تجاری مشترک، توانست بلوک غرب را یکپارچه و اقتصاد اروپا را زیر سایه‌ی خود سامان دهد. نتیجه آن شد که اتحاد ورشو فروپاشید و شوروی در عرصه‌ی ایدئولوژیک و اقتصادی شکست خورد؛ سپس بوش پدر نظم نوین جهانی را اعلام کرد.

امروز همان الگو با شکلی تازه در خاورمیانه تکرار می‌شود. ایالات متحده در پی تشکیل یک اتحادیه‌ی خاورمیانه‌ای است، با محوریت اسرائیل و زیر چتر امنیتی و اقتصادی آن. این اتحادیه قرار است مشابه ناتو عمل کند. اما در قالبی منطقه‌ای که جهان عرب و جنوب غرب آسیا را در وابستگی چندلایه به تل‌آویو و واشنگتن نگه دارد.

در این طرح، کوچک‌سازی و تجزیه‌ی دولت‌های مستقل خاورمیانه بخشی از فرآیند کنترل است. و در رأس فهرستِ اهداف، نام ایران جای دارد.

ایران؛ نقطه‌ ثقل مقاومت در برابر مهندسی آمریکایی خاورمیانه

از نگاه استراتژیست‌های آمریکایی، کنترل ایران، تسلط بر هرمز، باب‌المندب و مالاکا – سه گره حیاتی تجارت و انرژی در جهان- به معنای شکست چین است. ایران هم از نظر منابع و هم از نظر موقعیت جغرافیایی، جایگاهی دارد که هیچ کشور دیگری در منطقه قادر به جایگزینی آن نیست.

به‌همین دلیل، دشمنی واشنگتن با تهران نه صرفاً حاصل اختلافات سیاسی یا ایدئولوژیک، بلکه نتیجه‌ی مستقیم رقابت با چین است. مهار ایران، یعنی مهار چین..

از سوی دیگر، پکن در سال‌های اخیر این واقعیت را به‌خوبی درک کرده است. تفاهم‌نامه‌ی ۲۵ ساله‌ی همکاری‌های جامع ایران و چین، امضای برنامه‌های مشترک در حوزه‌ی انرژی، فناوری و زیرساخت، و حضور فعال ایران در طرح کمربند و جاده تنها بخشی از نشانه‌های این شراکت راهبردی است.

ایران و چین؛ پیوندی فراتر از اقتصاد

در قاموس روابط بین‌الملل، «شراکت راهبردی» با اتکا بر منافع مشترک در سه حوزه تعریف می‌شود: انرژی، امنیت و فناوری. ایران و چین در هر سه زمینه مکمل یکدیگرند.

برای چین، ایران دروازه‌ی زمینی و انرژیِ امن به غرب آسیا و اروپا است؛ برای ایران، چین پشتوانه‌ی اقتصادی و دیپلماتیکی در برابر فشار غرب. این پیوند، با رشد آنچه بعضی تحلیل‌گران «محور شرق» می‌نامند، به‌تدریج به بدیلی برای نظم آمریکایی در حال تبدیل شدن است.

در سفر اخیر وزیر خارجه‌ی چین به تهران، سخنان او درباره‌ی «ارتقای روابط راهبردی تا سطح همکاری‌های عملیاتی منطقه‌ای» نشانه‌ی همین رویکرد جدید بود. چین می‌داند که هرگونه حضور پایدار در خاورمیانه تنها از مسیر ایران ممکن است؛ چراکه ایران نه وابسته به واشنگتن است، نه در مدار تل‌آویو، و نه درگیر سیاست‌های گذرای خلیج‌نشین‌ها.

خاورمیانه، صحنه‌ی جنگ سرد دوم

جنگ سرد قرن بیست‌ویکم آغاز شده است. این بار نه میان کمونیسم و سرمایه‌داری، بلکه میان دو مدل قدرت جهانی: هژمونِ نظامی ـ مالی آمریکا و هژمونِ زیرساختی ـ فناوری چین. در این نبرد، خاورمیانه همان اروپا است و ایران همان نقش فرانسه‌ی مستقلِ دوران دوگل را دارد؛ کشوری که حضورش معادلات شرق و غرب را بهم می‌زند. در چنین شرایطی، درک تهران و پکن از یکدیگر بیش از آن‌که محصول دیپلماسی روزمره باشد، نتیجه‌ی همسویی تاریخی در برابر ساختار قدرت جهانی است.

اگر خاورمیانه قرار است از سایه‌ی نظم آمریکایی خارج شود، راه آن تنها از محور ایران ـ چین می‌گذرد؛ پیوندی که امروز دیگر فقط اقتصادی نیست، بلکه آموزه‌ی تازه‌ای از استقلال و چندقطبی شدن جهان را در خود دارد.

ایران، تنها شریک راهبردی واقعی چین در خاورمیانه است؛ ستونی که بدون آن، شرق هیچ امیدی به ایستادگی در برابر نظمِ تک‌قطبیِ واشنگتن ندارد.