گروه سیاسی/ سردبیر: در بحران‌های پنهان و آشکار خاورمیانه، همیشه چهره‌هایی وجود دارند که نقشه‌ها را طراحی می‌کنند و نه فقط اجرا. یکی از این چهره‌ها، توماس باراک است؛ فردی که در نگاه رسمی، «سفیر آمریکا در ترکیه» معرفی می‌شود، اما در واقع از پشت صحنه‌ی دیپلماسی، طرحی بزرگ‌تر را هدایت می‌کند؛ طرحی که از دریای کاسپین تا سواحل مدیترانه امتداد دارد و در نهایت، هدفش محاصره‌ی ایران از بیرون و فشار از درون است.

به نظر بیشتر کارشناسان داخلی و خارجی، آمریکا این‌بار قصد ندارد با جنگ مستقیم وارد میدان شود؛ بلکه به‌دنبال ساخت یک نقشه‌ی ژئوپلیتیکی چندلایه است؛ شبکه‌ای از ائتلاف‌ها، عملیات اطلاعاتی، فشارهای اقتصادی و ترورهای حساب‌شده که هرکدام در ظاهر ملی و مستقل‌اند، اما در عمق، بخشی از یک راهبرد واحد به نام «خاورمیانه‌ی جدید» را تشکیل می‌دهند.

در این نقشه، رژیم اسرائیل و برخی کشورهای منطقه محورهای اصلی خواهند بود؛ ستون‌هایی که نقشه‌ی تازه‌ی واشنگتن بر مبنای آن‌ها بنا شده است. برخی کشورهای منطقه و همسایگان ایران با موقعیت ژئواستراتژیک و نفوذ در قفقاز و آسیای مرکزی، و رژیم صهیونیستی، با کنترل اطلاعاتی، نظامی و تکنولوژیک در مدیترانه و شامات! باراک هر دو مرکز را به هم پیوند می‌دهد. او «زوج ژئوپلیتیکی» جدیدی طراحی کرده که می‌تواند از شمال ایران (قفقاز و دریای خزر) تا غرب آن (سوریه و لبنان) لایه‌هایی از فشار ایجاد کند؛ لایه‌ای که در ظاهر ائتلاف منطقه‌ای و در واقع، حلقه‌ی محاصره‌ی تدریجی ایران است.

این طرح، پیوندهای اقتصادی و قومیتی را نیز در دستور کار قرار داده است: جمهوری آذربایجان و ترکیه در شمال حلقه، عربستان و امارات در جنوب، و رژیم اسرائیل در غرب و مرکز. در نگاه طراحان آن، هر پیوند تجاری یا نظامی جدید باید بخشی از راه ایجاد حلقه‌ای بسته پیرامون ایران باشد.

از کاسپین تا مدیترانه؛ خط پیوند پنهان

در ظاهر، منطقه شاهد سلسله‌ای از توافق‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و انتقال انرژی است. از خطوط نفت و گاز جمهوری آذربایجان به ترکیه، تا پروژه‌های الکترونیکی و امنیتی بین رژیم اسرائیل و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس. اما این تحرکات، در سطح راهبردی، نوعی هم‌پیوندی کنترل‌شده حول محور تل‌آویو با برخی کشورهای همسایه ایران هستند.

به‌عبارتی، آمریکا با مدیریت باراک، در حال ساختن یک کمربند تحت نظارت مشترک رژیم اسرائیل و برخی کشورهای همسایه‌ی ایران است که بتواند نفوذ تهران را در سه جبهه محدود کند:

شمال: با تقویت پیوند ترکیه ـ جمهوری آذربایجان از طریق دالان ترامپ (زنگزور) و حضور ناتو در دریای کاسپین!

غرب: از راه بازسازی روابط رژیم صهیونیستی با کشورهایی چون لبنان و اردن و نفوذ غیرمستقیم در سوریه.

جنوب: از طریق تقویت هم‌پیمانی کشورهای عربی خلیج فارس با رژیم اسرائیل در قالب ناتوی عربی.

و هرچند اساس این شبکه، ادغام امنیتی به‌ظاهر منطقه‌ای است؛ ولی تصمیم‌ها از واشنگتن و تل‌آویو صادر می‌شوند.

محاصره‌ی ایران بدون اعلام جنگ

نقشه و طرح باراک که برای موفقیت نیاز به همکاری همسایگان ایران دارد، برخلاف سیاست‌های سنتی آمریکایی مبتنی بر حمله مستقیم نیست؛ بلکه نوعی جنگ سرد منطقه‌ای با ابزارهای جدید است. هدف آن نه فروپاشی فوری، بلکه فرسایش تدریجی توان ایران در محیط پیرامونی است؛ از تضعیف روابط اقتصادی ایران با همسایگان گرفته تا تحریک قومیت‌ها، و از ایجاد بحران‌های اطلاعاتی تا ترورهای بی‌هزینه‌ی هدفمند.

آمریکا با این روش، «هزینه‌ی جنگ را به منطقه واگذار» می‌کند. یعنی کشورهای پیرامون ایران به شکل ناچاری و تدریجی وارد طرح می‌شوند و هرکدام سهمی از فشار را به عهده می‌گیرند. در این میان، دیپلماسی ظاهری باراک نقش مهمی دارد: مذاکره، ائتلاف، نمایش صلح و اتحاد، در حالی که قیچی اصلی پشت پرده در حال نزدیک شدن به قلب ژئوپلیتیکی ایران است.

ائتلاف قومیتی؛ چهره‌ی نرمِ همان تهدید سخت

در سخنان برخی مشاوران باراک، از «اتحاد قومیتی خاورمیانه» یاد می‌شود؛ مفهومی که ظاهرش صلح و همگرایی است، اما هدفش شکستن هویت ملی کشورهای مستقل، به‌ویژه ایران است. در این چارچوب، پیوند قومی و زبانی مناطق آذری‌نشین، کردی یا عربی، به‌صورت ابزار سیاسی و اطلاعاتی بازتعریف شده است؛ پوششی فرهنگی برای فشار ژئوپلیتیکی.

همین مکانیزم، یادآور طرح‌های تاریخی قرن‌های گذشته است؛ طرح‌هایی که صفویان با هوشیاری در برابرشان ایستادند و مانع شکل‌گیری اتحادی از شرق و غرب بر ضد ایران شدند. اما امروز، در قرن بیست‌ویکم، آن نقشه‌ی قدیمی با زبان مدرن بازگشته است، اما هدف، همان است که بود؛ تضعیف ساختار ملی ایران از بیرون و تجزیه‌ی اراده‌ی واحد از درون.

سایه‌ی رژیم اسرائیل بر همه‌ی خطوط طراحی

رژیم صهیونیستی در محور این نقشه قرار دارد؛ نه‌تنها به‌عنوان شریک امنیتی برخی کشورهای همسایه ایران، بلکه به‌عنوان مرکز اتصال اطلاعاتی تمام حلقه‌ها. از قفقاز تا خلیج فارس، فناوری و اطلاعات اسرائیلی در چارچوب همکاری امنیتی پنهان به کار گرفته می‌شود.

حتی در ظاهر پروژه‌های اقتصادی، ردپایی از هدف امنیتی دیده می‌شود: پهپادهای تجارت‌محور در جمهوری آذربایجان، سامانه‌های نظارتی شرق مدیترانه، و تقویت حضور اطلاعاتی در بنادر خلیج فارس. همه‌ی این‌ها زیر چتر هماهنگ‌کننده‌ای قرار دارند که از سفارت آمریکا هدایت می‌شود؛ دفتر توماس باراک.

در واقع، پست دیپلماتیک باراک تنها لایه‌ی رسمی نقشه است؛ پشت آن، او فرمانده‌ی یک عملیات بازآرایی ژئوپلیتیکی منطقه است.

باراک از زبان گفت‌وگو استفاده می‌کند، اما هدفش بازنویسی نقشه‌ی قدرت در خاورمیانه است. طرح او مبتنی بر سه محور است؛ یکم ایجاد ائتلاف‌های اقتصادی و فرهنگی برای کاهش حساسیت عمومی. دوم ادغام امنیتی نهادهای نظامی و اطلاعاتی در قالب همکاری منطقه‌ای. و سوم تضعیف نهادهای مستقل با بهره‌گیری از بحران‌های قومی، اقتصادی و سایبری.

این همان چیزی است که طراحانش «خاورمیانه‌ی جدید» می‌نامند؛ نظمی که قرار است زیر سلطه‌ی امنیتی اسرائیل و در سایه‌ی مدیریت آمریکا شکل بگیرد. صلحِ ظاهری، چهره‌ی دیپلماتیک این نظام است؛ اما در عمق، منطق سلطه عمل می‌کند.

پشت ظاهری از صلح، نقشه‌ای برای محاصره

در پایان باید بگویم که هر چند توماس باراک یک سفیر در همسایگی کشورمان است، اما مأموریتی دارد که از مرزهای دیپلماتیک فراتر می‌رود. او در حال طراحی نظمی است که ظاهرش صلح منطقه‌ای است، اما در عمق، تداوم همان سیاستی است که می‌خواهد ایران را در انزوای ساختگی نگه دارد.

«خاورمیانه‌ی جدید»، در ذات خود، همان طرح قدیمی حذف استقلال است؛ طرحی که بارها شکست خورده و باز زنده شده. اما تاریخ نشان داده است که ایران، هر بار پس از محاصره، دوباره مرکز معادله می‌شود؛ از صفویان تا امروز، از جنگ تحمیلی تا تحریم‌ها.

امروز نیز، هیچ نقشه‌ای نمی‌تواند روح تاریخی ایران را حذف کند؛ حتی اگر از خزر تا مدیترانه، همه‌چیز را در چارچوب یک طرح واحد بچینند. زیرا در نهایت، قدرتی که ریشه در تاریخ دارد، نه با ائتلاف‌ها می‌شکند و نه با فشارهای پنهان. ایران بار دیگر، همان‌گونه که همیشه بوده است، برخاسته از میان محاصره‌ها خواهد بود.