گروه سیاسی/ سردبیر: بحران غزه، بار دیگر، نقشه پیچیده روابط بین‌المللی در غرب آسیا را بازآرایی کرده است. در این میان، تغییر مسیر آشکار در روابط دیرینه و اغلب پیچیده میان جمهوری ترکیه و رژیم صهیونیستی، اکنون از یک «اصطکاک دیپلماتیک» به یک «بحران استراتژیک» تبدیل شده است که ابعاد آن از حوزه سیاسی فراتر رفته و مستقیماً امنیت ملی و توان نظامی ترکیه را هدف قرار داده است.

در حالی که دولت ترکیه تلاش می‌کند موضعی قاطع در حمایت از فلسطین اتخاذ کند، تحلیلگران بین‌المللی هشدار می‌دهند که این موضع‌گیری، در غیاب یک استراتژی جامع برای مهار واکنش‌های احتمالی غرب و بازیگران منطقه‌ای، می‌تواند هزینه‌های جبران‌ناپذیری را بر دوش اقتصاد و قوای مسلح ترکیه بگذارد.

در یادداشت زیر، “مصطفی انس اسن”، به تفکیک هزینه‌های استراتژیک سه‌گانه‌ای می‌پردازد که آنکارا اکنون با آن مواجه است؛ از مانع‌تراشی در مسیر نوسازی نیروی هوایی تا پیچیدگی‌های بی‌ثبات‌کننده در پرونده سوریه و مسئله کُردها. این یادداشت، زنگ خطری است برای سیاستمداران حزب عدالت و توسعه در ترکیه است که منافع بلندمدت ملی را باید در محاسبات کوتاه‌مدت سیاسی تفکیک کنند.

هزینه‌های ویرانگر روابط آنکارا با تل‌آویو برای ترکیه

«روابط ترکیه و اسرائیل پس از جنگ غزه، علی‌رغم تلاش‌های دولت ترامپ برای میانجی‌گری، در مسیر سراشیبی قرار گرفته است. به باور من، این وخامت روابط، هزینه‌های استراتژیک سنگینی برای ترکیه به همراه خواهد داشت که آنکارا نباید آنها را نادیده بگیرد.

هزینه اول: مانع‌تراشی در نوسازی نیروی هوایی. اولین و ملموس‌ترین هزینه، در واشنگتن نمایان خواهد شد. ترکیه به دلیل خرید اس-۴۰۰، همچنان تحت تحریم‌های “کاتسا” (CAATSA) و از برنامه F-35 محروم است و برای پر کردن این شکاف، به خرید جنگنده‌های “یوروفایتر” روی آورده است. آنکارا دست‌کم گرفته است که حتی اگر مسئله اس-۴۰۰ را حل کند یا ترامپ مستقیماً مداخله نماید، با سد لابی قدرتمند اسرائیل در کنگره مواجه خواهد شد. تا زمانی که تل‌آویو، آنکارا را یک بازیگر متخاصم بداند، از تمام نفوذ خود برای جلوگیری از دستیابی ترکیه به هرگونه هواپیمای نسل بعد و حفظ برتری کیفی نظامی خود استفاده خواهد کرد.

هزینه دوم: بی‌ثباتی در سوریه. اولویت اصلی آنکارا در سوریه، تثبیت دولت جدید به رهبری “احمد الشرع” است. ترکیه نگران است که سقوط این دولت، به معنای دور دیگری از جنگ داخلی، از دست دادن نفوذ آنکارا و سرازیر شدن موج جدید پناهجویان باشد؛ کابوسی که ترکیه مصمم است به هر قیمتی از آن جلوگیری کند. اما از دید اسرائیل، سقوط دولتی که ریشه در “هیئت تحریر الشام” (وابسته سابق القاعده) دارد، نه تنها یک تهدید نیست، بلکه یک “بهای قابل قبول” یا حتی “مطلوب” برای تکه‌تکه نگه داشتن سوریه و محدود کردن نفوذ ترکیه تلقی می‌شود. اگر آنکارا خواهان یک سوریه باثبات است، چاره‌ای جز تعامل با اسرائیل ندارد.

هزینه سوم: پیچیده شدن مسئله کُردها. ترکیه، “نیروهای دموکراتیک سوریه” (SDF) را به دلیل ارتباطات آشکارش با پ‌ک‌ک، یک تهدید امنیت ملی می‌داند. آنکارا هشدار داده است که اگر روند صلح جدید با پ‌ک‌ک شکست بخورد (سناریویی که بعید نیست) و SDF خودمختاری کامل خود را حفظ کند، احتمال عملیات برون‌مرزی ترکیه به شدت افزایش خواهد یافت. در چنین سناریویی، اسرائیل ممکن است برای مقابله با “جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای” ترکیه، از طریق ابزارهای دیپلماتیک یا اطلاعاتی، مداخله کرده و هزینه‌های عملیات ترکیه علیه SDF را افزایش دهد. این اقدام کاملاً با ترجیح اسرائیل برای یک سوریه ضعیف و تکه‌تکه همسو است.»

مدیریت اصطکاک

نویسنده بر این باور است که برای کاهش این تنش‌ها، آنکارا باید نگرانی‌های رژیم اسرائیل را به رسمیت بشناسد. سازوکارهای “جلوگیری از درگیری” که در سوریه ایجاد شده‌اند، پیش از این با ممانعت از حوادث ناخواسته، ارزش خود را ثابت کرده‌اند. همین هماهنگی، هرچند محدود، می‌تواند به مدیریت اصطکاک بر سر غزه نیز کمک کند. در حال حاضر، تلاش ترکیه برای پیوستن به “نیروی بین‌المللی ثبات” (ISF) در غزه توسط اسرائیل و مصر مسدود شده است. اما به باور من، این محرومیت می‌تواند یک “خیری در باطن شری” باشد، زیرا اگر این نیرو مجبور به خلع سلاح حماس شود، سربازان ترک در موقعیت ناخوشایند جنگیدن با فلسطینی‌ها قرار خواهند گرفت.

در نهایت، شکاف میان ترکیه و رژیم اسرائیل قابل توجه است، اما هنوز به “نقطه شکست” نرسیده و قابل مدیریت است. ناکامی در مهار این تنش‌ها می‌تواند تل‌آویو را وادار کند تا با اقداماتی مانند فروش تسلیحات به قبرس، اولویت‌های امنیتی ترکیه را بیش از پیش تضعیف کند. همین استدلال در مورد رژیم صهیونیستی نیز صدق می‌کند؛ ترکیه نیز می‌تواند هزینه‌های سیاست‌های منطقه‌ای رژیم اسرائیل را افزایش دهد. این تنش‌ها باید بخش مهمی از محاسبات امنیتی آنکارا باشند.