قفقاز جنوبی در سال‌های اخیر، از یک منطقه‌ی بحرانی به یک «میدانِ جنگِ تمام‌عیارِ ژئوپلیتیک» بدل شده است. این منطقه اکنون نه تنها محل رقابت‌های سنتی، بلکه کانون اصلی تقابل‌های نسلِ جدید میان قدرت‌های منطقه‌ای و بازیگران فرامنطقه‌ای است

قفقاز به کانون اصطکاک و تقاطع منافع بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بدل شده است. در این میان، تعمیق و گسترش نفوذ همه‌جانبه اسرائیل پدیده‌ای است که اغلب از دریچه مبادلات تسلیحاتی، مانورهای امنیتی و همکاری‌های اطلاعاتی ارزیابی می‌شود.

در عصری که برخی تلاش‌ها برای بازنویسی تاریخ و جعل هویت‌های مجزا در قفقاز در جریان است، نگاهی به اسامی شهرها، کوه‌ها و رودها، و همچنین مرور سنت‌ها و آداب و رسوم، به وضوح نشان می‌دهد که چگونه تار و پود فرهنگی این منطقه، با نخ‌های زرین ایرانی بافته شده است

در موج ناسیونالیسمی که بعد از فروپاشی عثمانی تفکر غالب جهان شده بود، فرهنگِ غالبِ دولتمردان عثمانی با کمک و حمایت یهودیان اروپایی (آرمنیوس وامبری، لئون کوهن و...) مجال بروز یافت و در همین بستر بود که «هویت ترک» و کشوری به نام ترکیه پا به عرصه‌ی حیات گذاشت.

یکی از نقاط مبهم و کمتر واکاوی‌شده‌ در ایران منطقه‌ای کوچک اما راهبردی در شمال‌غرب ایران است که در ادبیات تاریخی و سیاسی با عنوان «انگشت آتاتُرک» شناخته می‌شود؛ نواری باریک که امروزه تنها مرز زمینی جمهوری خودمختار نخجوان با ترکیه را تشکیل می‌دهد.

هویت ملی ایرانی، شالوده‌ای بس کهن دارد. این شالوده، نه از یک واقعه، انقلاب یا قرارداد تاریخی، که از تجربه‌ی چند هزارساله‌ی هم‌زیستی، تمدن‌سازی و تعامل اقوام و فرهنگ‌های گوناگون برخاسته است.

در میان همه شهرها و جریان‌های موثر در نهضت مشروطه، نام تبریز همچون ستاره‌ای درخشان می‌درخشد؛ شهری که نه‌فقط به مشروطه وفادار ماند، بلکه در بحرانی‌ترین لحظات، قامت ایستاده‌اش را سپری برای آرمان‌های ملت ساخت.

انحلال حزب «آینده» (Gelecek Partisi) توسط نخست‌وزیر سابق ترکیه، نه تنها پایان کار یک تشکل سیاسی، بلکه نشانه‌ای از شکاف عمیق و جبران‌ناپذیر در بدنه جریان اسلام‌گرای ترکیه است

در میان آثار کهن، کتاب «مُجمل التواریخ و القصص» نه تنها به عنوان یک منبع تاریخی، بلکه به عنوان یک سند جغرافیای سیاسی، دریچه‌ای خواهد بود به درک نظام‌مند جهان از دیدگاه نویسنده‌ای که در قرن ششم هجری میلادی و همزمان با دوره‌ی سامانیان، جهان و ایران را در قالب ساختارهای سنتی و اقلیم‌شناختی می‌دید.

یکی از تحولات در قفقاز پروژه‌ی دالان زنگزور یا دالان ترامپ است؛ مسیری که آذربایجان، با حمایت ترکیه و این روزها البته با چراغ سبز آمریکا و کشورهای غربی و رژیم اسرائیل، در تلاش برای ایجاد آن است. این دالان می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر منافع ملی ایران بگذارد.