بررسی دیدگاه شمس تبریزی درباره‌ی زبان فارسی روشن می‌سازد که برای شمس، زبان تنها ابزار ارتباط نبوده، بلکه حامل سنت، معنا و امکان بیان عمیق تجربیات روحانی بوده است.

این روزها تئاتر در تبریز از یک ناهنجاریِ ساده فراتر رفته و به سمتی می‌رود که گویی گروهی تلاش دارند زیرِ نقابِ آذربایجان‌خواهی و با توسل به اسطوره‌های آن، معجونی از رقص و موسیقی و شعارهایِ قوم‌گراییِ زیرپوستی را به خوردِ مخاطب بدهند.

پرسشی که همواره درباره‌ی هویت و زبان مردم آذربایجان پرسیده می‌شود این است که؛ ترک‌های سلجوقی و پیش از آنها ترکان غزنوی و البته مغولان چند صد سال بر فلات ایران حکومت کردند اما در این میان چرا فقط زبان آذربایجان به ترکی دگرگون شد؟!

در عصری که برخی تلاش‌ها برای بازنویسی تاریخ و جعل هویت‌های مجزا در قفقاز در جریان است، نگاهی به اسامی شهرها، کوه‌ها و رودها، و همچنین مرور سنت‌ها و آداب و رسوم، به وضوح نشان می‌دهد که چگونه تار و پود فرهنگی این منطقه، با نخ‌های زرین ایرانی بافته شده است

در ایرانِ ما نقشِ سترگ پیوند را قرن‌هاست که «زبانِ فارسی» بر عهده گرفته است؛ زبانی که از دلِ تاریخ برآمده و امروز، فراتر از مرزهای جغرافیاییِ یک استان یا منطقه، به میراثِ مشترکِ همه‌ی ایرانیان بدل شده است.

محمدحسین شهریار تبریزی، از جمله گنجینه‌های بی‌بدیل ایران در منطقه‌ی آذربایجان است که شعرش نه تنها جلوه‌گاه عواطف انسانی، که میعادگاه عشق به ایران و وحدت اقوام آن است.

قُمری از بزرگترين تجار دربند بود. او از سی سالگی به روضه خوانی و مقتل‌نويسی پرداخت و کتاب کنز المصائب را به نظم در آورد. قُمری اشعار ديگری هم داشت که آن اشعار را به کنز المصائب افزوده و اين اثر را ديوان کامل قمری نامید که دربردارنده اشعار ترکی و فارسی او هست

در طول سده‌های متمادی، ایران آزمون‌های سختی را از سر گذرانده؛ از یورش‌های مغول و تاتار تا تهاجمات روسیه و عثمانی. اما هرگاه آحاد مردم به همدلی و همبستگی رسیده‌اند، دشمن نتوانسته است از گردنه‌های سخت عبور کند

در موج ناسیونالیسمی که بعد از فروپاشی عثمانی تفکر غالب جهان شده بود، فرهنگِ غالبِ دولتمردان عثمانی با کمک و حمایت یهودیان اروپایی (آرمنیوس وامبری، لئون کوهن و...) مجال بروز یافت و در همین بستر بود که «هویت ترک» و کشوری به نام ترکیه پا به عرصه‌ی حیات گذاشت.

شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی بیش از آنکه صرفاً یک اثر فاخر ادبی باشد، شیرازه اصلی هویت ملی، سندِ یکپارچگی سرزمینی و ضامن تداوم تاریخی و فرهنگی ایرانیان است.