در میان نام‌های جغرافیایی ایران، کمتر واژه‌ای به اندازه‌ی «آذربایجان» موضوعِ مناقشه و گفت‌وگو بوده است. و پرسش محوری آن است که این واژه از کجا آمده و چه معنایی دارد؟ آیا ریشه‌ی آن ایرانی است یا همان‌گونه که برخی مدعی‌اند، شکلی ترکی و متأخر از واژه‌ی دیگر است؟

عده‌ای کوشیده‌اند تا نماد «گرگ خاکستری» را به عنوان نشانه‌ای از «هویت مردم آذربایجان» معرفی کنند. این نماد، هرچند در میان برخی جریان‌های سیاسی در ترکیه به عنوان سمبل ملی‌گرایی افراطی شناخته می‌شود، اما هیچ ریشه‌ای در بستر تاریخی، فرهنگی و ادبی آذربایجان ایران ندارد.

جست‌وجوی هویت، تلاشی طبیعی برای شناخت خویشتن و پیوند با گذشته‌ای است که فرد را به تبار، زبان و فرهنگی خاص متصل می‌کند. این میل به خودشناسی نه تنها مذموم نیست، بلکه می‌تواند مایه غنای فرهنگی یک سرزمین متکثر باشد

یکی از مسائلی که در دهه‌های اخیر در فضای اجتماعی و سیاسی ایران به شدت مطرح شده، تحریف نام‌های تاریخی و جغرافیایی در آذربایجان است. از نمونه‌های بارز این تحریف‌ها می‌توان به؛ شاهین دژ به سائین قالا، بستان آباد به اوجان، تلخه رود به آجی چای و... اشاره کرد

قوم‌گرایی نوعی «معماری سیاسی-فرهنگی» هوشمندانه است که طی آن، هویت‌های قومی نه‌تنها حفظ، بلکه بازتعریف و بازسازی می‌شوند تا به عنوان ستون‌های یک بنای جدید سیاسی مورد استفاده قرار گیرند.

زهتابی فعالیت خود را از معلمی در تبریز آغاز کرد؛ در پی سرنگونی فرقه دموکرات به دست مردم آذربایجان و فرار به کشور شوروری، سال‌های متمادی را در زندان‌های سیبری گذراند و سپس در بغداد و زیر نظر حزب بعث، به تدریس و فعالیت‌های سیاسی علیه ایران پرداخت

شهریار در سال‌های غائله پیشه وری در تهران اقامت داشت، اما قلبش با تبریز بود. جهان‌بینی شهریار، پیوندی عمیق با آرمان‌های آزادی‌خواهان دوران مشروطیت داشت. او شاخصه‌های متمایزی از جمله؛ گرایش به تجدد و اصلاح‌طلبی، دلبستگی به مذهب و ملی‌گرایی ویژه را دارا بود

«فرقه دموکرات آذربایجان» با رهبری جعفر پیشه‌وری، نه تنها نمادی از شورش منطقه‌ای، بلکه ابزاری در دست شوروی برای فشار بر دولت مرکزی تهران بود تا امتیازات حیاتی، به‌ویژه در حوزه نفت، به دست آید

نبرد چالدران نقطه عطفی در تاریخ ایران و غرب آسیا بود؛ نبردی میان دو امپراتوری بزرگ، صفوی و عثمانی، که با شکست سپاه ایران به پایان رسید اما اثرات سیاسی، مذهبی و ژئوپلیتیک آن تا قرن‌ها ادامه یافت.

با رخداد انقلاب اکتبر، فضای فکری جدیدی در میان برخی روشنفکران ایرانی پدید آمد. این تغییرات در گیلان، زمینه را برای ورود فعالانی با دیدگاه‌های متفاوت فراهم ساخت. سیدجعفر پیشه‌وری یکی از این افراد بود.