شاهنامه‌ ی فردوسی را از هر زاویه‌ای که بنگریم، دریای بیکرانی است از حکمت و عبرت؛ از درس زندگی و حکمرانی تا ناپایداری و فریبندگی دنیای مادی و آموزه‌های ژرف اخلاقی چون مرگ‌اندیشی، پرهیز از آزمندی و دنیادوستی، و افسوس بر کسانی که از تاریخ نمی‌آموزند و پند نمی‌گیرند.

«هویت ایرانی» مختص به یک قوم خاص نبوده و محصول تعامل و پیوند گروه‌های مختلف قومی در ایران است. هر یک از این اقوام با افزودن لایه‌های فرهنگی و هویتی خود، به تداوم و غنای هویت ایرانی کمک کرده‌اند.

ایران سرزمین مردان دلاور است؛ از آریو برزن، سورنا، رستم، فردوسی، ابن‌مقفع، نظام‌الملک، شمس‌الدین علی و دیگران تا ستارخان به دوره زمانی مشروطه؛ که از وی تا امروز ادامه می‌یابد.

هویت ملی ایران بر پایه‌ی گذشته‌ی تاریخی چند هزار ساله، پیوستگی تمدنی عمیق، و یک شبکه‌ی پیچیده از تعاملات فرهنگی و زبانی شده است. با این حال، در دهه‌های اخیر، روایت‌هایی هستند که تلاش دارند ساختار تمدنی ایران را صرفاً بر پایه‌ی مناسبات قومی-زبانی بازتعریف کنند.

این روزها صداهایی از گوشه و کنار شنیده می‌شود که با ادبیاتی آشنا اما محتوایی بیگانه، سخن از «لزو‌م بازنگری در شیوه‌ی اداره‌ی اقوام در ایران» به میان می‌آورند. اما پشت این سخنان، ردّی از نسخه‌های بیگانگان دیده می‌شود!!

آذربایجان همواره یکی از کانون‌های مهم جذب و پرورش زبان فارسی بوده و ظهور شاعرانی چون قطران تبریزی پنجره‌ای گشوده به سوی وضعیت زبانی و فرهنگی این منطقه در دوران پیش از سلطه کامل زبان ترکی آذربایجانی

این مقاله بر اساس مشاهدات جهانگرد عثمانی، اولیا چلبی، در سفرهای خود به ایران در دوران صفویه (قرن یازدهم هجری قمری) به بررسی تنوع زبانی و زبان‌ های رایج در منطقه آذربایجان می‌پردازد.

پاسخ به یک سوال؛ «آیا ایدئولوژی قومی که در میان قشر روشنفکر آذربایجانی در ایران مطرح می‌شود، مبتنی بر اصالت قومی آذربایجانی‌ها و طرد قوم‌های دیگر است؟ آیا آنها در پی تجزیه‌طلبی هستند؟»

دیوان اشعار قطران تبریزی، شاعر برجسته قرن پنجم هجری قمری، یکی از گنجینه‌های گرانبهاست که با مضامین ژرف و محتوای غنی خود، نوری دیگر بر ابعاد گوناگون پیوستگی تاریخی ملت ایران می‌تاباند

قفقاز شامل جمهوری‌های امروزی آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و بخش‌هایی از داغستان، نه تنها از نظر جغرافیایی همواره تحت نفوذ یا حاکمیت مستقیم ایران قرار داشته، بلکه در طول قرون متمادی، زبان فارسی به عنوان زبان رسمی، دیوانی، علمی و ادبی این منطقه عمل کرده است