عهدنامه‌های گلستان و ترکمنچای، نقاط عطفی در افول قدرت ایران و آغاز جدایی دائمی بخش‌هایی از سرزمین‌های کهن آن به نفع امپراتوری روسیه تزاری بودند؛ روندی که تا همین لحظه آسیب‌های فرهنگی، سیاسی و حتی اقتصادی آن گریبانگیر کشور شده است.

قفقاز شامل جمهوری‌های امروزی آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و بخش‌هایی از داغستان، نه تنها از نظر جغرافیایی همواره تحت نفوذ یا حاکمیت مستقیم ایران قرار داشته، بلکه در طول قرون متمادی، زبان فارسی به عنوان زبان رسمی، دیوانی، علمی و ادبی این منطقه عمل کرده است

دو جنگ خانمان‌سوز ایران و روسیه تزاری به دو فاجعه ملی انجامید: قرارداد گلستان که بخش‌های مهمی از قفقاز شمالی، گرجستان و داغستان را جدا کرد، و قرارداد ترکمانچای که علاوه بر جدا کردن ایروان و نخجوان، حق کشتیرانی ایران در دریای خزر را محدود کرد

در سده چهارم هجری قمری، ابن‌حوقل، در اثر خود صورة ‌الارض از کوهی در کنار دریای کاسپین و مقابل رشته‌کوه قفقاز نام می‌برد که آن را «سیاه کویه» خوانده است. این اشاره ساده، شاید کلید گمشده‌ای باشد برای رمزگشایی از نام امروزین پایتخت جمهوری آذربایجان، باکو.

فتحعلی شاه ،دومین شاه از دودمان قاجار، به مدت 36 سال و 8 ماه فرمانروایی کرد. اما این 36 سال فرمانروایی به اندازه‌ای در تاریخ کشور سایه شومی انداخته است که تا همین امروز هم ایرانیان از مصائب این فرمانروایی رهایی نیافته‌اند

گروه سیاست: تا قبل از سال ۱۹۱۸ نام بخش بزرگی از مناطق شمالی رود ارس در قفقاز جنوبی در کتب تاریخی و نقشه‌های جغرافیایی، اران یا شروان نامیده می‌شد. اما در ۲۸ می آن سال و به رغم اعتراض گسترده‌ی پژوهشگران و اندیشمندان ایرانی، نام آذربایجان توسط محمدامین رسول‌زاده برای نامیدن سرزمین‌های شمال رود ارس اعلام شد!

اگر گذارتان به شهر مرزی جلفا افتاد، بروید به پل «کشته شدگان شهریور ۱۳۲۰». شهریور ۱۳۲۰ زمانی است که متفقین تصمیم به اشغال ایران می‌گیرند!

گروه تاریخ: آن چنان که از اسناد و منابع تاریخی برمی‌آید، سرزمین اران و آذربایجانِ ایران هیچ گاه در یک اقلیم و یا یک محدوده جغرافیایى قرار نگرفته بودند. صحت این مطلب را مى‌‏توان از لابه‌لاى اکثر مدارک و اسناد باز یافت. هر چند در برخى از فرهنگ‌ها و کتاب‌ها، محدوده آن دو یکى دانسته شده و اران ولایتى از آذربایجان شمرده شده است.

مسئله‌ی اصلی در گفت‌وگو با دکتر مجید کریمی، نویسنده‌ی کتاب «تات‌های قفقاز یا پارسی‌زبان‌های جمهوری آذربایجان» این است که ریشه‌ی قومی، تاریخی و زبانی و علت نام‌گذاری تات‌ها را شناخته و بدانیم که تات‌ها چه قومی هستند و چه حضوری در این حوزه‌ی تاریخی داشته‌ و سیر تکوینی تاریخی آنها چگونه بوده است؟ همچنین درباره‌ی رابطه‌ی شروان و اران (آلبانیای قفقاز) با ایران و ایران‌تباران توضیح داده می‌شود.

«ارّان» نام سرزمینی در قفقاز است. در مورد محدوده‏‌ی جغرافیایی این منطقه نظرهای متفاوتی ارائه شده‏ است. مثلا استرابن می‌‏نویسد: «آلبانیا [اران‏] سرزمینی‏ است که از جنوب رشته کوه‏‌های قفقاز تا رود کر و از دریای خزر تا رود آلازان امتداد دارد و از جنوب به سرزمین ماد آتروپاتن ‏[آذربایجان‏] محدود است»