در ایران تاریخی، زبان نه یک «سلاح سیاسی» برای مرزبندی‌های قومی، بلکه ابزاری برای کارکردهای متنوع اجتماعی، اداری و معنوی بود. این نظام چندزبانه بر بستری از تعادل و هم‌افزایی استوار بود که شواهد تاریخی متعددی بر اصالت آن صحه می‌گذارند

در ایرانِ ما نقشِ سترگ پیوند را قرن‌هاست که «زبانِ فارسی» بر عهده گرفته است؛ زبانی که از دلِ تاریخ برآمده و امروز، فراتر از مرزهای جغرافیاییِ یک استان یا منطقه، به میراثِ مشترکِ همه‌ی ایرانیان بدل شده است.

سخن گفتن از «ملیت» و مذموم تر از آن نژاد، برای عارف و شاعری چون مولانا که خود را از قید مکان و زمان رها کرده و می‌گوید؛ «چه تدبیر ای مسلمانان که من خود را نمی‌دانم / نه ترسا نه یهودم من، نه گبرم نه مسلمانم»، در نگاه نخست شاید متناقض به نظر برسد

زبان ترکی آذربایجانی هم که عزیز دل همه مردم ایران و آذربایجانیان است، به عنوان بخشی از هویتِ ایرانیِ یک آذربایجانی تعریف می‌شود نه هویتی مستقل از ایران.