76 سال پیش در چنین روزهایی فرقه‌ی دموکرات آذربایجان با هدایت رسمی استالین و رهبری جعفر پیشه‌وری، اعلام موجودیت کرد و به مدت یک سال اداره آذربایجان بدون دخالت حکومت مرکزی ایران تداوم یافت. برای موشکافی از برخی زوایای پنهان این حرکت، با دوتن از پژوهشگران آذربایجانی به گفتگو نشستیم.

گروه سیاست: رییس حزب جبهه خلق جمهوری آذربایجان، با اشاره به این که با امضای توافق سوچی در دیدار سران روسیه، ارمنستان و جمهوری آذربایجان در این شهر، در عمل موضوع "دالان زنگزور" خاتمه یافته تلقی می شود، گفت که موفقیت تلقی کردن قرارداد سوچی برای جمهوری آذربایجان نادرست است.

گروه فرهنگ و ادب: جریان قومی در آذربایجان سعی دارد با تاکید بر فاکتور زبان، سیاست "دیگری‌سازی" میان مردم آذربایجان با سایر اقوام ایرانی را رقم بزند. این جریان وابسته به برخی کشورهای همسایه ،همچنین تلاش دارد تا با تاکید بر همین فاکتور، سیاست "خودی‌سازی" میان مردم آذربایجان با کشورهای ترک زبان را هم دنبال کند. در این ارتباط موسسه مطالعات آذربایجان (آذرپژوه) اولین جلسه‌ی تخصصی درباره زبان پیشین آذربایجان را با حضور سه تن از اساتید و محققان آذربایجانی برگزار کرد.

گروه گفتگو: روابط ترکیه و روسیه در سالهای گذشته با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. دو کشور در سوریه، قفقاز، دریای سیاه، حوزه مدیترانه و... دارای منافع مشترک و همچنین اختلافات عمیق سیاسی هستند. که می‌تواند به همگرایی بیشتر و یا در نقطه مقابل به واگرایی ختم شود.

گروه بین الملل: سعید داداش بیگلو، جوان ساکن در جمهوری‌آذربایجان که در سال ۲۰۰۷ توسط وزارت امنیت ملی باکو به اتهام ساختگی امنیتی مبنی بر تشکیل گروه تروریستی برای منفجر کردن خط لوله باکو – جیحان و جاسوسی برای ایران و خیانت به جمهوری‌آذربایجان دستگیر و به ۱۴ سال زندان محکوم شد، در گفتگو با “ینی مساوات” گوشه هایی از مشاهدات خود از “پرونده سازی بی اساس” در ساختار امنیتی جمهوری‌آذربایجان را بیان کرد.

گروه بین الملل: فرودگاه فضولی در مناطق تازه آزادشده در قراباغ طی یک بازی نمایشی توسط علیف و اردوغان افتتاح شد. اما این فرودگان آنچنان که تبلیغ می‌شود کاربردی ندارد. در این ارتباط فهمین حاجی اف، کارشناس سیاسی بر بی اهمیت بودن ساخت فرودگاه بین المللی در شهرستان فضولی و نیز شهرستان های زنگیلان و لاچین تاکید کرد و گفت: ساخت این فرودگاه ها منبعی بر کسب درآمد برای شرکت های متعلق به خانواده های حاکم بر جمهوری آذربایجان و ترکیه است.

گروه فرهنگ و ادب: برای گفتگو با مدیرعامل بنیاد فرهنگ، هنر و ادب آذربایجان پای در خانه پروین اعتصامی می‌گذارم. این بنیاد چند سالی هست که در راستای حفاظت و صیانت از فرهنگ و ادب منطقه‌ی آذربایجان فعالیت خود را آغاز کرده است. گفتگو با دکتر شریف نژاد حول دو محور شکل گرفت: عملکرد بنیاد در چند سال گذشته و تهاجمات صورت‌گرفته نسبت به فرهنگ منطقه‌ی آذربایجان!

گروه سیاست: صلح الدین اکبر، رییس حزب دموکرات‌های آزاد جمهوری آذربایجان گفت: «انتخاب ژئوپلتیک جمهوری آذربایجان در شرایط کنونی به انگلیس، قدرت جهانی یهود که اسراییل نیز جزئی از آن است، و در سطح پایین‌تر نیز به ترکیه و پاکستان متکی است.

گروه گفتگو: باکو با تحریک و کمک‌های نظامی ترکیه و رژیم صهیونیستی، توانست بخش کوچکی از مساحت اشغالی در قراباغ را آزاد کند. اما «ترکیه با جانب‌داری از آذربایجان، در درجه اول به دنبال برهم زدن وضع موجود، در قفقاز است؛ هدف آنکارا بیش از هر چیز حضور در تحولات میدانی آتی قفقاز جنوبی و آسیای میانه است و آذربایجان در حکم دروازه ورود آنکارا به این مناطق محسوب می‌شود.

گروه فرهنگ و ادب: 27 شهریور مصادف است با روز درگذشت استاد شهریار و بزرگداشت زبان و شعر پارسی در ایران. اما این انتخاب همواره مورد نقد و اعتراض برخی اهالی ادبیات و فرهنگ در کشور قرار گرفته است. آنها اعتقاد دارند که چرا با وجود شاعران بزرگی چون نظامی، فردوسی، خاقانی، حافظ و سعدی و... روز درگذشت استاد شهریار به عنوان این روز مهم قرار گرفته است؟ نقدی که در نگاه اول به نظر کاملا درست و بجا به نظر می‌آید؛ اما مصداق ضرب‌المثل "یک طرفه به قاضی رفتن" است!