گروه سیاسی/ سردبیر: قوم‌گرایی به مثابه‌ی ایدئولوژی که بر تمایز نژادی، زبانی یا فرهنگی گروه‌های مختلف تاکید دارد، در ایران همواره به یکی از چالش‌های مهم اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است. هرگونه قوم‌گرایی افراطی که در قالب پان تعریف می‌شوند، اعم از پان‌کردیسم، پان‌ترکیسم، پان فارسیسم و… برای امنیت ملی، وحدت ملی و همزیستی مسالمت‌آمیز تیره‌ها و گروه‌های زبانی مختلف در ایران بسیار زیان‌آور و مخرب است و باید به صراحت محکوم شود.

نمونه‌ی بارز آن را در شهر زیبای ارومیه، که به دلیل تنوع گروه‌های زبانی، دینی و حتی قومی به ایران کوچک شهره است، در سالهای اخیر شاهد بودیم. زمانی که کشور از هر زمان دیگری به وحدت و همدلی نیاز دارد، شاهدیم که عده‌ای معدود که متاسفانه و وااسفا در میانشان تنی چند از مسئولان و نمایندگان پیشین و فعلی مجلس و شورای شهر هم حضور فعال دارند، در تلاش برای فعال کردن گسل‌های قومی هستند.

این عده‌ی معدود و نادان آیا نمی‌دانند که؛ ایران کشوری است نزدیک به 90 میلیون جمعیت که از تیره‌ها و گروه‌های زبانی مختلفی مانند فارس زبان، کرد زبان، ترک زبان، بلوچ زبان، عرب زبان، ترکمن و… تشکیل و هزاران سال در کنار هم از این آب و خاک دفاع کرده‌اند؟ و این عده‌ی معلوم‌الحال آیا توجه ندارند که این تنوع زبانی که بعضا دارای تنوع خرده‌فرهنگی هم می‌شوند، نعمت بزرگی است که به شرط احترام متقابل و حفظ حقوق همه‌ی گروه‌های زبانی می‌تواند موجب تقویت انسجام ملی و توسعه‌ی پایدار شود؟ و هرگونه تلاش برای جدایی یا برتری‌طلبی یک گروه زبانی بر دیگران، منجر به هم‌ریختگی امنیت داخلی و افزایش تنش‌های قومی و منطقه‌ای می‌شود؟!

پان‌کردیسم و پیامدهای آن

پان‌کردیسم ایدئولوژی‌ای است که با هدف متحد کردن گروه‌های کردزبان در کشورهای مختلف منطقه شامل ایران، عراق، ترکیه و سوریه به‌صورت یک کشور مستقل یا خودمختار جداگانه، مطرح می‌شود. این رویکرد به تخریب اقتدار ملی و استقلال این کشورها منتهی شده و با تهدید تمامیت ارضی ایران و امنیت جامعه رو در رو است. در شرایط حساس امروز، هرگونه تلاش برای ایجاد تفرقه قومی می‌تواند زمینه‌ی دخالت قدرت‌های خارجی را فراهم و علیه منافع ملی است.

پان‌ترکیسم و خطرات آن

پان‌ترکیسم نیز گرایش به ایجاد یک هویت سیاسی و ملی برای ترک‌های جهان – از شرق اروپا تا منتها علیه شرقی قاره آسیا – با هدف تشکیل کشوری وسیع‌تر یا ترویج برتری قوم ترک بر دیگران شکل گرفته است. این اندیشه که ایجاد کنندگان آن را باید یهودیان اروپایی (آرمینیوس وامبری، کوهن و…)  دانست، برخلاف وحدت ملی، در پی بزرگنماییِ تنوع دینی و زبانی و خرده فرهنگی در ایران است و عاملی بر تقابل میان گروه‌های زبانی می‌شود. پان‌ترکیسم در ایران به عنوان ابزاری بالقوه برای برخی ساختارها در خارج از کشور فعالیت می‌کند که برای برهم زدن آرامش و همزیستی گروه‌های زبانی ایران و برای تضعیف دولت – ملت هزاران ساله‌ی ایران به کار گرفته می‌شود. چنین جریان‌هایی به سختی قابل پذیرش بوده و پیامدهای منفی هم برای خود گرو‌های زبانی و در نهایت کلیت نظام و کشور در پی دارند.

پان‌فارسیسم؛ تهدیدی برای تکثر و پایداری ایران

پان‌فارسیسم، به عنوان ایدئولوژی افراطیِ مبتنی بر برتری‌جوییِ یک هویت واحد و حذف یا تضعیف سایر عناصر فرهنگی، یکی از بزرگترین تهدیدهای درونی برای انسجام ملی ایران است. این تفکر با نادیده گرفتن قرن‌ها همزیستی مسالمت‌آمیز و پیوند عمیق میان اقوام مختلف، تلاش می‌کند تا تنوع فرهنگی را به «یکسان‌سازی اجباری» تبدیل کند.

تبعات ویرانگر این رویکرد، از جمله ایجاد بیگانگی میان اقوام و دولت، و تحریک احساسات قومی است که مستقیماً به امنیت ملی آسیب می‌زند. پان‌فارسیسم با حذف نقش تاریخی اقوام در صیانت از تمدن ایرانی، در واقع ریشه‌های خودِ ایران را قطع می‌کند. این جریان نه تنها باعث ایجاد شکاف‌های اجتماعی عمیق می‌شود، بلکه با ایجاد فضای تنش‌زا، بستری برای مداخلات خارجی و گروه‌های تجزیه‌طلب فراهم می‌آورد. در واقع، پان‌فارسیسم به جای محافظت از ایران، با تبدیل «تنوع» به «تضاد»، پایداری ساختار سیاسی و اجتماعی کشور را به مخاطره می‌اندازد.

ضرورت رویکرد هم‌افزا و حقوق‌بنیان

راه‌حل اصلی جلوگیری از تبعات منفی قوم‌گرایی در ایران، ‌توجه به سیاست‌های هم‌افزا و متوازن است که حقوق و هویت همه گروه‌های زبانی را محترم بشمارد. قانون اساسی ایران نیز حق استفاده از زبان و فرهنگ اقلیت‌ها را صریح می‌پذیرد. برقراری عدالت، توسعه‌ی متوازن مناطق قومی، آموزش و حفظ زبان‌های مادری، حفظ و تقویت هویت‌های فرهنگی و نفی هرگونه سیاست تحمیلی، تنها راه حفظ آرامش و همبستگی ملی است.

در پایان با توجه به اتفاقات اخیری که در بندر انزلی رخ داد، باید بگویم که؛ قوم‌گرایی از هر نوع آن به شکلی می‌تواند قربانیان متعدد جامعه‌ی چندزبانی ایران باشند و با ایجاد شکاف‌های ساختاری، امنیت و توسعه کشور را تهدید کنند. به همین دلیل، تمام اشکال قوم‌گرایی افراطی محکوم است و مسیر درست در ایران، احترام به حقوق همه گروه‌های زبانی، تقویت فرهنگ واحد و حفظ وحدت ملی بر اساس عدالت اجتماعی است. چنین سیاستی نه تنها ضامن ثبات کشور است بلکه نمونه‌ای انسانی برای مدیریت تنوع فرهنگی در جهان خواهد بود.