گروه سیاسی/ سردبیر: تاریخ جنگ، تاریخ دگرگونی ابزارهای نبرد است. از سنگ و نیزه تا باروت و مسلسل، از تانک و هواپیما تا بمب اتمی و امروز، موشک‌ها و پهپادها. هر دوره از تاریخ نظامی بشر با فناوری‌ای تازه تعریف شده است. در قرن بیست‌ویکم نیز تسلیحات دقیق، دوربرد و هوشمند در حال بازنویسی تعریف جنگ هستند. نبردهای نوین دیگر مانند گذشته در خطوط مقدم جغرافیایی رخ نمی‌دهند؛ بلکه در حوزه‌هایی از فناوری، فضا و سامانه‌های هدایت‌شونده شکل می‌گیرند.

در این جنگ‌های تازه، کسی برنده است که بتواند هدف را زودتر ببیند، دقیق‌تر نشانه برود و سریع‌تر واکنش نشان دهد. موشک‌های بالستیک و کروز، به همراه پهپادهای شناسایی و رزمی، مثلث طلایی قدرت بازدارندگی مدرن را تشکیل می‌دهند.

واقعیت‌های جدید میدان نبرد

نمونه‌های اخیر از منازعات و آزمایش‌های موشکی نشان می‌دهد که آینده جنگ دیگر در قدرت نیروی انسانی خلاصه نمی‌شود. یک کشور ممکن است ده‌ها لشکر زرهی داشته باشد، اما در برابر چند ده فروند موشک نقطه‌زن یا چند دسته پهپاد انتحاری، این لشکرها تنها هدف‌هایی گران‌قیمت‌اند.

در هفته‌های اخیر، رژیم صهیونیستی اسرائیل با شلیک آزمایشی یک موشک بالستیک جدید با برد حدود ۱۸۰۰ کیلومتر به سمت دریای مدیترانه، نشان داد که رقابت تسلیحاتی در غرب آسیا همچنان در حال اوج‌گیری است. این موشک در نزدیکی سواحل جنوبی ایتالیا و فرانسه فرود آمد و بار دیگر نگاه‌ها را به سمت «برد موشک‌ها» و «آرایش جدید قدرت» جلب کرد.

هم‌زمان در قاره اروپا، آلمان که پس از جنگ جهانی دوم متعهد شده بود وارد عرصه ساخت و توسعه موشک‌های برد بلند نشود، اکنون تولید موشک‌های بالستیک با برد بیش از دو هزار کیلومتر را در دستور کار قرار داده است. این تحول، نشانگر شکسته شدن یکی از تابوهای دفاعی اروپا پس از هفتاد سال است.

در چنین شرایطی، جهان شاهد بازتعریف مفهومی به نام «بازدارندگی موشکی» است؛ مفهومی که تنها به تعداد موشک ختم نمی‌شود، بلکه به ترکیب دقت، چابکی سامانه‌ها، توان نفوذ در پدافند دشمن و اتکای بومی به فناوری داخلی بستگی دارد.

ایران و قدرت موشکی متکی بر دانش بومی

در این میدان شتابنده، جمهوری اسلامی ایران جایگاهی بی‌بدیل یافته است. ایران، برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه که امنیت خود را به پیمان‌های خارجی گره زده‌اند، توانسته با تکیه بر نبوغ بومی، منظومه‌ای یکپارچه از تولید موشک‌ها، پهپادها و سامانه‌های پدافندی بنا کند.

بر پایه گزارش‌های داخلی و بین‌المللی، زرادخانه ایران بیش از دویست‌هزار تیر موشک آماده به کار را در خود جای داده است. ظرفیت تولید نیز به‌صورت میانگین ماهانه بیش از ۷۵۰ موشک عنوان می‌شود؛ عددی که ایران را در کنار قدرت‌هایی مانند آمریکا، چین و روسیه در رده تولیدکنندگان بزرگ موشک جهان قرار می‌دهد.

موشک‌های میان‌برد و دوربرد ایران، از «سجیل» و «قدر» گرفته تا «عماد»، «خرمشهر» و «رضوان»، امروز در خانواده‌ای متنوع و هوشمند با دقت اصابت کمتر از چند متر عمل می‌کنند. این یعنی فناوری هدایت و کنترل، سوخت جامد نسل جدید و سامانه‌های نشانه‌گیری ماهواره‌ای نیز در ایران به‌صورت بومی توسعه یافته‌اند.

تلاش بی‌پایان غرب برای مهار ایران

طی چند دهه اخیر، ایالات متحده و متحدانش همواره کوشیده‌اند ابعاد توان موشکی ایران را محدود یا متوقف سازند. نمونه واضح آن، درخواست جدید واشنگتن برای کاهش برد موشک‌های ایرانی به ۵۰۰ کیلومتر است؛ درخواستی که شباهت آشکاری به محدودیتی دارد که پس از جنگ اول خلیج فارس بر ارتش عراق اعمال شد؛ پس از آزادسازی کویت در سال ۱۹۹۱، شورای امنیت با فشار آمریکا، عراق را موظف کرد که موشک‌هایش را به برد حداکثر ۱۵۰ کیلومتر محدود کند. نتیجه این اقدام، خلع سلاح راهبردی دولت بعث و از بین رفتن بازدارندگی آن کشور بود. اکنون، تلاش می‌شود همان الگو برای ایران اجرا شود تا در صورت بروز بحران، کشور ما توان پاسخ‌گویی نداشته باشد.

اما شرایط متفاوت است. ایران، برخلاف عراق، تجربه چهل‌ساله مقاومت و خودکفایی دارد. نه اقتصاد و نه صنعت دفاعی کشور وابسته به خارج نیست. از این رو، محدودسازی از سوی قدرت‌های غربی نه‌تنها بی‌فایده است، بلکه موجب شتاب بیشتر در توسعه فناوری‌های نوین دفاعی می‌شود.

پاسخ راهبردی جمهوری اسلامی ایران

در برابر فشارها، جمهوری اسلامی ایران راهبردی دقیق و چندلایه اتخاذ کرده است. پاسخ مستقیم ایران به درخواست‌های غرب برای محدودسازی موشکی، برداشته شدن محدودیت دو هزار کیلومتری از برخی از سامانه‌های موشکی پیشرفته بود.

اسناد و اظهارات رسمی نشان می‌دهد که با اصلاحات فنی کم‌هزینه، بخشی از این موشک‌ها اکنون بردی فراتر از پنج هزار کیلومتر دارند؛ اقدامی که معادله امنیتی غرب آسیا و حتی اروپا را دگرگون کرده است.

به زبان ساده، امروز هر قدرتی که بخواهد با زبان تهدید سخن بگوید، باید بداند که از مدیترانه تا دریای شمال، در تیررس موشک‌های ایرانی قرار دارد. و این همان معنای واقعی بازدارندگی در قرن بیست‌ویکم است: دفاع مقتدر، بدون حمله.

پهپادها؛ سربازان کوچک با مأموریت‌های بزرگ

در کنار موشک‌ها، پهپادهای ایرانی تبدیل به یکی از ارکان اصلی قدرت نظامی کشور شده‌اند. پهپادهای رزمی، شناسایی و انتحاری ایران نه‌تنها در میدان‌های نبرد منطقه‌ای، بلکه در دکترین نظامی جدید جهان مورد توجه قرار گرفته‌اند.

پهپادهایی مانند «شاهد‑۱۳۶»، «ابابیل»، «مهاجر‑۶» و «صاعقه» اکنون نمونه‌هایی از تکامل فنّی و خلاقیت مهندسی ایرانی هستند؛ ابزاری کم‌هزینه، سریع و چندمنظوره. در نبردهای اخیر در غرب آسیا و شرق اروپا نیز تأثیر این ابزارها باعث شده مفهوم قدرت هوایی از اساس متفاوت شود.

ترکیب هوشمند پهپادهای تهاجمی با سامانه‌های موشکی زمین به زمین و زمین به هوا، دکترین دفاعی ایران را از قالب‌های کلاسیک جنگ خارج کرده و به سطح عملیات هوشمند، دقیق و تلفیقی رسانده است. جایی که حتی قدرت‌های بزرگ اعتراف می‌کنند مقابله با چنین آرایشی تقریباً ناممکن است.

آینده جنگ و نقش فناوری ایرانی

در آینده نه‌چندان دور، میدان‌های نبرد به‌شدت دیجیتال و متکی بر هوش مصنوعی خواهند شد. نبردهای سایبری با پرتاب ماهواره‌های نظامی، سامانه‌های راداری هوشمند و فرماندهی شبکه‌ای ادغام می‌شوند. در این عرصه، دقت و سرعت تحلیل داده‌ها به اندازه قدرت انفجار مهم است.

ایران نیز در این مسیر گام برداشته است: برنامه‌های توسعه هوش مصنوعی در صنایع موشکی، خطوط تولید تمام‌خودکار، آزمایش سامانه‌های راداری چندلایه و حتی پروژه‌های مشترک میان نیروهای مسلح و دانشگاه‌های تحقیقاتی نشانه‌های روشنی از ورود ایران به مرحله «جنگ فناورانه بومی» هستند.

نگاه سیاسی و اخلاقی به قدرت نظامی

قدرت نظامی ایران برخلاف بسیاری از کشورها، هدف سلطه یا تجاوز ندارد. سیاست رسمی جمهوری اسلامی، مبتنی بر بازدارندگی هوشمند و دفاع مشروع است. سخن رهبران کشور همواره روشن بوده است: «اگر کشوری ما را تهدید کند، پاسخ ما کوبنده اما در چارچوب دفاع از امنیت و استقلال ملی است.»

بنابراین توسعه موشک‌ها و پهپادها نه نشانه‌ای از جنگ‌طلبی، بلکه نماد عزت و استقلال ملی است. تجربه جهان نشان داده کشوری که ابزار دفاع ندارد، دیر یا زود اسیر اراده دیگران می‌شود. قدرت نظامی، زبان سیاست بین‌الملل است و امنیت پایدار بدون ابزار بازدارندگی ممکن نیست.

در پایان لازم به یادآوری مجدد است که رصد تحولات جهانی نشان می‌دهد که آینده جنگ‌ها به سمت ترکیب موشک‌های هوشمند، پهپادهای دقیق و سامانه‌های دفاعی خودکار در حرکت است. و در این عرصه کشورهایی پیروز خواهند بود که تحقیق و توسعه داخلی را جدی بگیرند، نیروی انسانی متخصص پرورش دهند و اراده ملی خود را حفظ کنند. و در چنین جهانی، ایران با سرمایه انسانی جوان و توان علمی رو به رشد، نه‌تنها در صیانت از خود، بلکه در بازتعریف امنیت منطقه‌ای نقش‌آفرینی می‌کند.

درخواست دشمنان برای محدود کردن توان موشکی ایران، در واقع بیانگر ترس آنان از واقعیتی است که دیگر تغییر نمی‌کند! و آن این که ایران امروز صاحب یکی از نیرومندترین زیرساخت‌های دفاعی بومی در جهان است. و این حقیقت ساده را باید دانست، در دنیایی که هر روز قواعدش به سود صاحبان سلاح تغییر می‌کند، تنها کشوری امن است که خودش قاعده می‌سازد، نه آنکه تابع قواعد دیگران باشد.