قفقاز گواه پیوند عمیق و کهن با تمدن ایران است. در عصری که تلاش‌ها برای بازنویسی تاریخ و جعل هویت‌های مجزا در جریان است، اسناد تاریخی به وضوح نشان می‌دهد که چگونه تار و پود فرهنگی این منطقه، با نخ‌های زرین ایرانی بافته شده است

از پایان جنگ دوم قره‌باغ در سال ۲۰۲۰، صحنه ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی، به رغم تلاش‌های دیپلماتیک، همچنان آبستن مناقشات ریشه‌ای است. در قلب این تنش‌ها، موضوع یک مسیر ترانزیتی در جنوب ارمنستان قرار دارد

حملات اخیر روسیه به زیرساخت‌های شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (SOCAR) در بندر اودسا، تقابل ژئوپلیتیک میان مسکو و باکو را به شکل خطرناکی تشدید کرده است. این حملات که منجر به انهدام کامل یک پایانه بزرگ نفتی شد، اوج یک کارزار نظامی هدفمند بود

در سده چهارم هجری قمری، ابن‌حوقل، در اثر خود صورة ‌الارض از کوهی در کنار دریای کاسپین و مقابل رشته‌کوه قفقاز نام می‌برد که آن را «سیاه کویه» خوانده است. این اشاره ساده، شاید کلید گمشده‌ای باشد برای رمزگشایی از نام امروزین پایتخت جمهوری آذربایجان، باکو.

ملت ایران با یکی از سنگین‌ترین و بی‌سابقه‌ترین یورش‌های نظامی و روانی تاریخ خود روبه‌رو شد؛ حمله‌ای هماهنگ‌شده از سوی محور صهیونیستی ـ غربی، با حمایت مستقیم ایالات متحده آمریکا، و پشتیبانی خائنانه شماری از دولت‌های منطقه‌ای.

قرن 19میلادی آغاز تلاش‌ها برای ایجاد هویت جدیدِ ترکی در قلمرو عثمانی بود. ناسیونالیسم ترک یا همان پان ترکیسم در آغاز به صورت یک گرایش ادبی خود را نشان داد

دالان زنگزور، که قرار بود تحت نظارت روسیه باشد، به یکی از نقاط کانونی اختلاف تبدیل شده است. ارمنستان و جمهوری آذربایجان هر دو به دنبال کاهش نقش روسیه در این مسیر تجاری مهم هستند که بخشی از کریدور میانی تجارت بین چین و اروپا محسوب می‌شود

قفقاز جنوبی در دهه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین نقاط تقابل ژئوپلیتیکی بدل شده است. جایگاه راهبردی این منطقه در اتصال آسیای مرکزی، روسیه، ایران، ترکیه و اروپا از یک‌سو، و تنش‌های مداوم در روابط میان جمهوری آذربایجان، ارمنستان و بازیگران فرامنطقه‌ای از سوی دیگر، آن را به میدان فشرده‌ای از رقابت‌های پیچیده تبدیل کرده است

ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که استقلال باکو را به رسمیت شناخت؛ کشوری با دین و تاریخی مشترک با ایران و البته زبانی مشترک با بخش بزرگی از مردم شمال‌غرب ایران

در سال‌های اخیر، قفقاز جنوبی به یکی از محورهای اصلی منازعات ژئوپلیتیکی در اوراسیا تبدیل شده است. و یکی از تحولات بحث‌برانگیز در این منطقه پروژه‌ی دالان زنگزور است