گروه سیاسی/ سردبیر: در هفته‌های گذشته، شاهد اعتراضاتی در چند شهر ایران بودیم که ریشه اصلی آن مشکلات اقتصادی، فشارهای معیشتی و نارضایتی‌های روزمره مردم از گرانی و کاهش قدرت خرید بود. این اعتراضات، واکنشی طبیعی و منطقی به شرایط سخت اقتصادی است که بخش قابل توجهی از جامعه را درگیر کرده است. اما نکته مهم، واکنش مردم در این اعتراضات و نحوه بهره‌برداری‌های سیاسی و رسانه‌ای از آنها است که لزوم تحلیل دقیق و عمیق این رویدادها را بیش از پیش نمایان می‌کند.

ماهیت اعتراضات و هدف اصلی مردم

مردم در اعتراضات اخیر، عمدتا به دنبال بیان نارضایتی خود از شرایط اقتصادی و خواهان توجه مسئولان به مشکلات معیشتی بوده‌اند. این حرکت‌ها در ذات خود یک مطالبه مدنی و حق طبیعی شهروندان برای ابراز مشکلات و خواسته‌هایشان است. اما به دلیل شرایط خاص سیاسی کشور، این اعتراضات به سرعت به بستری برای سوءاستفاده گروه‌های معاند، مخالفان نظام و برخی عناصر آشوبگر تبدیل شد که هدفشان منحرف کردن مسیر مطالبه‌گری بود.

اغتشاشگران با بهره‌گیری از فضای اعتراضات مسالمت‌آمیز، تحریکات خشونت‌آمیز را آغاز کردند تا نظم عمومی را برهم زده و امنیت جامعه را به خطر بیندازند. این اقدام نه تنها باعث ضربه به حقوق مردم عادی شد، بلکه اعتراض مشروع و حق‌طلبانه آنها را تحت‌الشعاع قرار داد و موجب تشویش اذهان عمومی و کاهش اعتماد به فرآیندهای قانونی رسیدگی به مشکلات گردید.

واکنش مردم عادی و عدم همراهی با اغتشاشگران

از نکات قابل توجه در این رویدادها، خودداری بخش زیادی از مردم، به ویژه در مناطق مختلف از جمله آذربایجان، از همراهی با اغتشاشگران بود. در حالی که برخی مناطق شاهد افزایش ناآرامی‌ها بودند، مردم آذربایجان عمدتا با هوشیاری و بصیرت، مسیر اعتراض مسالمت‌آمیز را حفظ و از ورود به فضاهای آشوب خودداری کردند. این رفتار نمایانگر درک بالای مردم و شناخت آن‌ها نسبت به اهداف پشت پرده اغتشاشات است.

این که چرا مردم آذربایجان، که خود نیز با مشکلات اقتصادی مواجه‌اند، در اغتشاشات شرکت نکردند، موضوعی است که رسانه‌های معاند و برخی عناصر ضدانقلاب تلاش کردند به نفع اهداف خود تفسیر کنند. آنها این عدم مشارکت را به عنوان نشانه‌ای از جدایی‌طلبی، قوم‌گرایی و حتی پان‌ترکیسم بازتاب دادند تا در فضای رسانه‌ای و بین‌المللی ایران را دچار تفرقه کنند.

تحلیل نادرستی گفتمان قوم‌گرایی و پان‌ترکیسم

گاه برخی تحلیل‌ها و خط رسانه‌ای، عدم حضور مردم آذربایجان را به موضوعات قومیتی و کاهش تعلق خاطر به وطن مرتبط می‌دانند که این یک برداشت نادرست، سطحی و مغرضانه است. مردم آذربایجان، همانند سایر اقوام ایران، در سخت‌ترین شرایط همواره وفاداری خود را به کشور، وحدت ملی و امنیت داخلی حفظ کرده‌اند. عدم مشارکت آن‌ها در اغتشاشات اخیر نیز نه ناشی از جدایی‌طلبی، بلکه نتیجه آگاهی دقیق نسبت به تبعات این گونه ناآرامی‌ها، حفظ آرامش اجتماعی و تمایل به حل مشکلات از مسیر قانونی و مدنی است.

بصیرت مردم آذربایجان بار دیگر ثابت کرد که تلاش‌های رسانه‌های معاند برای القای بحران‌های غیرواقعی قومی بی‌پایه و اساس بوده و نمی‌تواند از واقعیت‌های عمیق فرهنگی، اجتماعی و ملی این منطقه غافل شود. واقعیت این است که دغدغه اصلی اکثریت مردم آذربایجان، همانند سایر نقاط ایران، معیشت، رفاه، امنیت و آینده بهتر است و نه اختلافات قومی یا سیاسی خارج از منافع ملی.

نقش رسانه‌ها در تحریف واقعیت‌ها

رسانه‌ها و شبکه‌های معاند در داخل و خارج از کشور، بار دیگر از فرصت ایجادشده توسط اعتراضات اقتصادی برای ایجاد تفرقه استفاده کردند. آنها با برجسته‌سازی مکرر عدم مشارکت مردم آذربایجان در اغتشاشات و نسبت دادن آن به موضوعات قومیتی، سعی کردند مردم ایران را در مقابل هم قرار دهند و ایران را کشوری دچار فروپاشی هویتی نشان دهند. اما این سیاست رسانه‌ای با واکنش‌های منطقی و آگاهانه مردم و مسئولان مواجه شده و به زودی ماهیت واقعی خود را از دست داد.

در مقابل، رسانه‌های داخلی وظیفه دارند با ارائه تحلیل‌های دقیق، منصفانه و مستند، به بازتاب واقعیت‌ها بپردازند و اجازه ندهند این گونه شایعات و تحلیل‌های غلط موجب خدشه به وحدت و انسجام ملی شود.

از طرفی برخورد مسئولانه و هوشمندانه مردم آذربایجان در فاصله گرفتن از اغتشاشات، یک درس بزرگ برای کل کشور بود درباره اهمیت بصیرت سیاسی، شناخت دشمنان داخلی و خارجی و تلاش در جهت حفظ اتحاد ملی.

در شرایط تحریم‌ها، فشارهای اقتصادی و مشکلات ساختاری، تنها راه پیشرفت و عبور از بحران‌ها حفظ وحدت، همکاری و پایبندی به قانون و دینامیسم مثبت اجتماعی است. هرگونه تفرقه‌افکنی، شایعه‌پراکنی و تضعیف همدلی اقوام، به نفع هیچ‌کس جز کسانی که قصد ضربه زدن به امنیت و ثبات ایران را دارند، نخواهد بود.

از سوی دیگر، دولت و نهادهای مربوطه باید به شکایات و مطالبات به‌حق مردم با جدیت گوش فرا دهند و سیاست‌هایی اتخاذ کنند که علاوه بر حل مشکلات اقتصادی، اعتماد عمومی را نیز تقویت کند. فراهم کردن فضای گفتگو، شفاف‌سازی سیاست‌ها و مسئولیت‌پذیری از عوامل کلید اصلی رفع مشکلات در کوتاه‌ و بلندمدت محسوب می‌شود.

در پایان لازم به یادآوری است که اعتراضات اخیر اقتصادی، رنگ و بوی نهفته‌ای از مطالبه‌گری مدنی دارد که باید با دقت و مسئولیت‌پذیری مدیریت شود. عدم همراهی مردم آذربایجان با اغتشاشگران، نشان دهنده درک بالای آنها از خطرات این اعتراضات خشونت‌آمیز است و به هیچ وجه نمی‌توان آن را به عنوان نشانه‌ای از قوم‌گرایی تفسیر کرد.

وفاداری و عزت نفس مردم این منطقه و سایر اقوام ایران، عامل اصلی حفظ وحدت ملی است که امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم. در نهایت، باید همگی – مردم، رسانه‌ها و مسئولان – بر حفظ آرامش، امنیت و عدالت اجتماعی متمرکز باشیم تا بتوانیم با همگرایی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور را به شکلی پایدار و موثر حل کنیم.