گروه سیاسی/ سردبیر: یکی از مسائلی که در دهه‌های اخیر در فضای اجتماعی و سیاسی ایران به شدت مطرح شده، تحریف نام‌های تاریخی و جغرافیایی در آذربایجان است. از نمونه‌های بارز این تحریف‌ها می‌توان به؛ شاهین دژ به سائین قالا، بستان آباد به اوجان، تلخه رود به آجی چای و… اشاره کرد. در این میان تغییر نام تاریخی «میان‌دوآب» به «قوشاچای» توسط جریان قومی مورد بحث این مطلب خواهد بود. این اقدام به نظر می‌رسد به‌منظور تغییر هویت تاریخی منطقه و تحمیل نام‌های جدید از سوی جریان‌های قومی باشد که قصد دارند تاریخ و فرهنگ ایرانیِ آذربایجان را با چالش‌های جدی روبرو کنند.

تاریخچه نام “میان‌دوآب” و حقیقت تاریخی آن

شهر میان‌دوآب در آذربایجان غربی، در منطقه‌ای واقع است که در میان دو رودخانه زرینه‌رود و سیمینه‌رود قرار دارد. این نام، که در اسناد تاریخی مختلف از دوران صفوی تا قاجار ذکر شده، ریشه در جغرافیا و ویژگی‌های طبیعی منطقه دارد. واژه “میان‌دوآب” به‌صورت دقیق و با همین شکل در اسناد و منابع معتبر تاریخی آمده است و اشاره به مکان جغرافیایی بین دو رودخانه دارد. اما در دهه‌های اخیر، به‌ویژه توسط جریان‌های قومی، نام «قوشاچای» برای این منطقه پیشنهاد شده است. این نام در هیچ یک از اسناد تاریخی معتبر و قدیمی موجود نیست و به نظر می‌رسد که یک نام ساختگی و غیرمستند باشد.

اسناد تاریخی معتبر

در بسیاری از منابع تاریخی معتبر و قدیمی، نام میان‌دوآب به‌وضوح برای این منطقه ذکر شده است. برخی از این منابع عبارتند از:

تاریخ عالم‌آرای امینی (فضل اله بن روزبهان، سده ۹-۱۰ هجری)

خلاصه التواریخ (قاضی احمد منشی قمی، سده ۱۰ هجری)

تاریخ عالم‌آرای عباسی (اسکندر منشی، سده ۱۱ هجری)

جهانگشای نادری (محمد مهدی خان استرآبادی، سده ۱۲ هجری)

فهرس التواریخ (رضاقلی خان هدایت، دوره قاجار)

تاریخ منتظم ناصری (اعتماد السلطنه، دوره قاجار)

تاریخ ذوالقرنین (خاوری شیرازی، دوره قاجار)

این اسناد تاریخی همگی به وضوح نام «میان‌دوآب» را به‌عنوان نام اصلی و معتبر این منطقه ذکر کرده‌اند و هیچ‌کدام از آنها هیچ‌گونه اشاره‌ای به نام «قوشاچای» ندارند. بنابراین، تغییر نام میان‌دوآب به قوشاچای در واقع یک تلاش برای تحریف تاریخ است و نمی‌تواند در برابر اسناد معتبر تاریخی مقاومت کند.

هدف جریان قومی از تحریف نام‌ها

جریان قومی که تلاش دارد هویت فرهنگی و تاریخی مناطق مختلف آذربایجان را به نفع گفتمان پان‌ترکیسم تغییر دهد، در این اقدام به دنبال ایجاد تحریفات فرهنگی و هویتی هست. این جریان‌ با تغییر نام‌های تاریخی و جغرافیایی تلاش می‌کند تا ارتباط منطقه آذربایجان با تاریخ و فرهنگ ایرانی را کاهش دهد و هویت جدیدی بر پایه ایده‌های خود بسازد.

چنین اقداماتی نه تنها در سطح آذربایجان، بلکه در مناطق دیگر، حتی در داخل خود ترکیه نیز مشاهده می‌شود، جایی که پان‌ترکیسم در تلاش است تا مرزهای فرهنگی و تاریخی را به نفع خود بازتعریف کند. این رویکرد نه‌تنها باعث ایجاد تنش‌های اجتماعی و سیاسی می‌شود، بلکه تهدیدی برای حفظ تاریخ و هویت واقعی این مناطق به شمار می‌آید.

در پایان باید گفت که؛ تحریف نام‌های تاریخی مانند تغییر نام «میان‌دوآب» به «قوشاچای»، تنها بخشی از یک طرح بزرگ‌تر است که هدف آن تحریف تاریخ و هویت ایرانیِ آذربایجان است. در این راستا، ضروری است که تاریخ‌نگاران، محققان و مردم آذربایجان به‌طور جدی از حفظ نام‌های تاریخی خود دفاع کرده و در برابر تحریفات جریان قومی مقاومت کنند. تنها از این طریق است که می‌توان از هویت و تاریخ این منطقه در برابر جریان‌های خارجی و تحریف‌گر محافظت کرد.