گروه سیاسی/ سردبیر: این روزها که مردم شریف اردبیل و منطقه با مشکلات جدی اقتصادی و معیشتی دست و پنجه نرم می‌کنند، متأسفانه شاهدیم که برخی از مسئولان محلی ترجیح می‌دهند انرژی و وقت خود را صرف موضوعاتی حاشیه‌ای مانند تغییر نام “سبلان” به “ساوالان” کنند. این رویکرد، نه تنها کمکی به حل مشکلات اصلی مردم نمی‌کند، بلکه تمرکز جامعه را از مسائل مهم به سمت مناقشات کم‌اهمیت منحرف می‌سازد. تمرکز اصلی باید بر معیشت و توسعه منطقه باشد، نه بازی با نام‌ها.

در شرایطی که کشاورزان با چالش‌های کم‌آبی و خشکسالی مواجه‌اند، جوانان بیکار به دنبال فرصت‌های شغلی می‌گردند، و زیرساخت‌های شهری نیازمند توجه فوری هستند، پرداختن به یک موضوع صرفاً زبانی که ریشه در تفاسیر امروزی دارد، بیش از آنکه نشان‌دهنده دغدغه‌مندی فرهنگی باشد، نمادی از ناتوانی در مواجهه با مشکلات واقعی است. اما در این مطلب کوتاه اشاره خواهم داشت به نام صحیح سبلان با استناد به منابع و مدارک تاریخی!

ریشه‌یابی نام “سبلان” در منابع کهن

برای روشن شدن صحت نوشتار “سبلان” در زبان فارسی و تاریخ فرهنگ ایران، نیازی به جستجوهای پیچیده در منابع امروزی نیست؛ کافی است به میراث غنی شعر و ادب فارسی بازگردیم. تاریخ ادبیات فارسی، آینه‌ای تمام‌نما از تحولات زبانی و جغرافیایی در طول قرون متمادی است. کوه سبلان، به عنوان یکی از نمادهای طبیعی برجسته فلات ایران و منطقه آذربایجان، همواره در ادبیات منظوم و منثور فارسی مورد توجه شاعران و مورخان بوده است.

خاقانی شاهد قرن ششم هجری: تنها با استناد به یک منبع معتبر و شاهدی تاریخی از قرن ششم هجری، یعنی سید اشرف‌الدین خاقانی شروانی، می‌توان به این موضوع فصلی خاتمه داد. خاقانی، یکی از بزرگترین قصیده‌سرایان تاریخ ایران، که آثارش نه تنها از نظر زبان‌شناسی بلکه از حیث جغرافیای تاریخی نیز بسیار ارزشمند است، در وصف عظمت این کوه بلند، صراحتاً از نام “سبلان” استفاده کرده است.

خاقانی در یکی از قصاید مشهور خود که در آن به توصیف مظاهر طبیعت و عظمت‌های سرزمینی پرداخته، به کوه سبلان اشاره‌ای مستقیم دارد. این استناد نه تنها قدمت استفاده از این واژه را در زبان رسمی و ادبیات فاخر اثبات می‌کند، بلکه نشان می‌دهد که این کوه در مرکز توجه فرهنگی ایران در دوران اوج ادبیات کلاسیک قرار داشته است:

قـبله‌ی ابـدال قـله‌ی سـبلان دان

کو ز شرف کعبه‌وار قطب کمال است

کـعبه بـود سـبزپوش او ز چه پـوشد

جامه احرامیان که کـعبه حـال اسـت

در خــبری خـوانده‌ام فـضیلت آن را

خاست مرا آرزوش قرب سه سال است

رفـتم تـا بـر سـرش نـثار کـنم جـان

کوست عروسی که امهات جبال است

این شعر، که با ساختاری استوار و وزنی فاخر بیان شده، به وضوح نشان می‌دهد که در قرن ششم هجری، شکل پذیرفته در ادبیات فاخر ایرانی، نام این کوه “سبلان” بوده است. این نوع ارجاع در شعر کلاسیک، خود سندیت تاریخی محسوب می‌شود و کمتر کسی در توانایی خاقانی در حفظ اصالت واژگانی و جغرافیایی تردید روا می‌دارد.

خاقانی که روزگاری زیاد را در تبریز گذرانده و در همین شهر هم مدفون است در شعری دیگر به زبان عربی نام این کوه تاریخی را سبلان ذکر کرده است:

وهـا فـارسیا بالحجازی اشفع

واحضر کسری ثم نعمان اتبع

عرش ذری سبلان ام فلک العلی

و فـی ظلها الارواح و النور جـمع

اهمیت استناد ادبی در تثبیت نام‌های جغرافیایی

در مطالعات تاریخی و زبان‌شناسی، متون کلاسیک ادبی (مانند شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی، و دیوان خاقانی) به عنوان اسنادی برای تأیید املای صحیح و کاربرد تاریخی واژگان مورد استفاده قرار می‌گیرند. تلاش برای تغییر نامی که در چنین جایگاه ادبی‌ای تثبیت شده است، نوعی مواجهه تقابلی با میراث مشترک فرهنگی است، میراثی که در طول قرن‌ها توسط زبان فارسی به عنوان زبان دربار، علم و ادب حفظ شده است.

اگرچه زبان‌ها همواره در حال تحول هستند و گویش‌های محلی (مانند ترکی آذربایجانی که در آن تلفظ‌هایی نزدیک به “ساوالان” رایج است) اهمیت خود را دارند، اما در سطح رسمی، ملی و تاریخی، ارجاع به مکتوبات کلاسیک راهگشاست. در این سطح، “سبلان” هویت تاریخی خود را حفظ کرده است.

نقد رویکرد مسئولین و انحراف از مسیر توسعه

همانطور که ذکر شد، تمرکز کنونی بر تغییر نام سبلان، یک مصادره به مطلوب فرهنگی و سیاسی است که از اولویت‌های مردم فاصله دارد.

در این میان استان اردبیل دارای پتانسیل‌های عظیمی در بخش کشاورزی، گردشگری (با محوریت همین کوه سبلان) و صنعت است. اما واقعیت این است که توسعه اقتصادی به کندی پیش می‌رود و بسیاری از ظرفیت‌ها بلااستفاده باقی مانده‌اند.

برخی از چالش‌های اساسی در این استان زرخیز که نیازمند تدبیر مسئولین است:

– بیکاری جوانان: آمار بیکاری در این استان، به خصوص در میان تحصیل‌کردگان، نیازمند برنامه‌های ضربتی برای جذب سرمایه‌گذاری است.

– مسائل آب و کشاورزی: مدیریت منابع آبی و تأمین آب پایدار برای کشاورزی منطقه، حیاتی‌ترین مسئله معیشتی مردم است.

– زیرساخت‌های گردشگری: با وجود پتانسیل سبلان، زیرساخت‌های لازم برای جذب گردشگر داخلی و خارجی (مانند جاده‌های دسترسی مناسب، هتل‌سازی و خدمات ایمنی کوهستان) نیازمند بازنگری اساسی است.

در این میان، صَرف زمان و انرژی برای بحث‌های زبانی که ریشه در تعارضات هویتی روزمره دارد، نشانه‌ای از مدیریت ضعیف و فرار از پاسخگویی است. هر ساعت صرف شده برای جلسات مربوط به نام‌گذاری، ساعتی است که از بررسی وضعیت معیشت مردم دزدیده شده است.

نتیجه‌گیری و فراخوان به مسئولان

آقای مسئول امور معیشت مردم! همانطور که ملاحظه می‌شود، لغت مورد استفاده‌ی خاقانی در وصف این نماد ملی، دقیقاً “سبلان” بوده است. تمرکز بر حفظ هویت تاریخی و فرهنگی منطقه با تکیه بر میراث مشترک فارسی-ایرانی، بسیار مهم‌تر از دامن زدن به تغییراتی است که فاقد پشتوانه تاریخی در متون کلاسیک هستند.

از مسئولین محترم تقاضا داریم که نگاه خود را از این بازی‌های زبانی برداشته و آن را متوجه تسهیل کسب‌وکار، رونق اقتصادی و بهبود وضعیت زندگی مردم شریف اردبیل سازند.

استناد به خاقانی نشان می‌دهد که “سبلان” نه یک نام تحمیلی، بلکه نامی است که در ستون‌های ادبیات پارسی حک شده است و نیازی به “تصحیح” ندارد. فلذا بهتر است که مسائل اقتصادی و معیشتی مردم، به ویژه کشاورزان و جوانان بیکار، در رأس هرم توجه مسئولین قرار گیرد. توسعه واقعی، با بهبود کیفیت زندگی مردم حاصل می‌شود، نه با تغییر تابلوها.

سبلان نامی است که در تاریخ ادبیات ایران حک شده و متعلق به همه ایرانیان است. زمان آن رسیده است که مسئولین محلی به جای پرداختن به فرعیات، اصل مطلب یعنی آبادانی مناطق تحت اداره‌ی خود را سرلوحه کار قرار دهند.