گروه سیاسی/ سردبیر: روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی، همواره چون رودخانه‌ای پر پیچ و خم، شاهد فراز و نشیب‌های فراوانی بوده است. از گرمی «ماه عسل» تا سرمای «حملات تند»، این دو بازیگر مهم منطقه‌ای، در ظاهرسازی‌ها و معاملات پنهان، استاد بوده‌اند. اما تحولات اخیر، به ویژه پس از بحران غزه، به نظر می‌رسد این روابط را به نقطه‌ای بی‌بازگشت کشانده است. سخنان اخیر وزیر خارجه آنکارا مبنی بر قطع کامل روابط اقتصادی و تجاری و بستن حریم هوایی، نه یک لفاظی صرف، بلکه نشانه‌ای از عمق شکافی است که اکنون دهان باز کرده است. این مقاله به ریشه‌ها و ابعاد این تشدید تنش می‌پردازد و چشم‌انداز آینده را بررسی می‌کند.

غزه، کاتالیزور قطع روابط

در تازه‌ترین تحول، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، با لحنی قاطع اعلام کرد که دولت ترکیه تصمیم گرفته است «روابط اقتصادی و تجاری را با اسرائیل به طور کامل قطع» و حریم هوایی خود را در مقابل هواپیماهای آن ببندد. فیدان دلیل این تصمیم را «ارتکاب کشتارهای جمعی علیه فلسطینی‌ها در نوار غزه» و «ادامه طرح‌های اسرائیل برای اشغال تمام خاک غزه» عنوان کرده است. این موضع‌گیری تند، در نگاه اول شاید ادامه همان نمایش‌های تبلیغاتی گذشته به نظر برسد؛ نمایش‌هایی که در طول دو دهه گذشته، بارها از اردوغان شاهد بودیم، در حالی که در سایه این حملات لفظی، روابط تجاری و اقتصادی میان دو طرف به اوج خود می‌رسید. حجم تجارت چند میلیارد دلاری که تراز آن همیشه به نفع ترکیه بوده، گواهی بر این «دو دهه دروغ و نفاق» است؛ از حملات تند اردوغان به شیمون پرز در داووس ۲۰۰۸ تا هیاهوی تابستان گذشته برای قطع روابط تجاری.

ماه عسل به سر آمد

برخی کارشناسان سیاسی معتقدند که از زمان سقوط حکومت اسد و اوج‌گیری «ماه عسل نتانیاهو – اردوغان»، بیش از ۹ ماه نگذشته بود که این دو طرف، پس از نبرد محور غرب علیه ایران، نسبت به یکدیگر احساس بی‌نیازی و حتی ترس پیدا کردند. اینجاست که اردوغان، که همیشه تصور می‌کرد فضای کافی برای نفوذ شراکتی ترکیه و صهیونیست‌ها در غرب آسیا وجود دارد، «خیلی دیر متوجه شد که محور غرب حقه‌بازتر و منافق‌تر هستند!»

اما آنچه امروز شرایط را بیش از انتظارات هر دو طرف متفاوت کرده، نه لفاظی‌ها، بلکه واقعیت‌های میدانی در سوریه است. از زمانی که ترکیه و رژیم صهیونیستی به نوعی با هم «مرز خشکی پیدا کردند» (پس از اشغال بخش‌هایی از سوریه توسط تروریست‌های تکفیری)، همکاری اطلاعاتی-نظامی آن‌ها علیه دشمن مشترک (نظام حاکم سوریه و محور مقاومت)، به رقابت در حوزه‌های جدیدی سوق پیدا کرده است. خروجی این رقابت، حملات گاه و بی‌گاه رژیم صهیونیستی به مراکزی است که ترک‌ها در طول ۹ ماه گذشته در سراسر خاک سوریه ایجاد کرده‌اند.

تفاوت مطامع تل‌آویو و آنکارا

رژیم صهیونیستی در سوریه مطامع قدیمی و ریشه‌داری دارد که «زمین تا آسمان با مطامع اردوغان متفاوت است.» اردوغان و سیستم حکومتی ترکیه، شاید با برخی مسائل در سوریه کنار می‌آمدند و حتی حاضر به دادن امتیازات ویژه‌ای به اسرائیلی‌ها بودند؛ اما گذشت زمان ثابت کرد که تل‌آویو به این موارد قانع نیست. رژیم صهیونیستی به دنبال «جدا کردن جنوب سوریه، تشکیل حکومتی وابسته به پ.ک.ک در شرق فرات، و در نهایت تقلیل حکومت جولانی به اندازه یک حکومت پلیسی تابع سیاست‌های تل‌آویو است.» در چنین سناریویی، ترکیه «هیچ جایگاه امنیتی- نظامی و حتی هویتی نخواهد داشت.»

این وضعیت برای اردوغانی که بیش از ۱۴ سال جنگی خانمان‌سوز را بر ملت سوریه تحمیل کرد و این کشور را به ویرانی کشاند، «غیرقابل تحمل» است. هر یک از اقدامات رژیم صهیونیستی در سوریه، تبعات ویرانگری برای آنکارا خواهد داشت و در درازمدت بر اقتصاد و امنیت ترکیه «اثرات بسیار بدی» خواهد گذاشت.

سکوت آنکارا در برابر خون نظامیانش

این رقابت به جایی رسیده که حتی به جان نظامیان ترکیه هم افتاده است. در حملات اخیر رژیم صهیونیستی به جنوب دمشق، برخی منابع از کشته و زخمی شدن چندین نظامی ترکیه و انهدام یا غارت تجهیزات پیشرفته آن‌ها خبر می‌دهند. این اولین بار نیست که نظامیان ترکیه در حملات رژیم صهیونیستی کشته می‌شوند؛ در طول چند ماه گذشته، ده‌ها نظامی بلندپایه، مستشار امنیتی و کارشناسان ترکیه در مناطق مختلف سوریه جان خود را از دست داده‌اند. از جمله در حملات اخیر به ساختمان وزارت دفاع سوریه که تحت اشغال تروریست‌های القاعده است. نکته قابل تأمل اینجاست که «دولت اردوغان در برابر این حملات و تلفات وارده در این مدت سکوت کرده و حتی اعلام موضع هم نکرد و فقط به امریکا شکایت برد که نتانیاهو در حال به هم زدن بازی‌ای است که پیش از این در موردش توافق چندجانبه‌ای در قالب ناتو صورت گرفته بود.»

سوریه، نقطه‌ی رویارویی آنکارا با تل آویو؟

بحران کنونی در روابط آنکارا-تل‌آویو دیگر صرفاً یک «شوی تبلیغاتی» نیست. به نظر می‌رسد دو طرف سرانجام به نقطه رویارویی رسیده‌اند و «زمین سوریه جایی است که هر دو را خواهد بلعید.» در حالی که نتانیاهو در حال استفاده از نهایت ظرفیت رژیم است، «ترکیه اردوغان اصلاً ظرفیت اقتصادی چندانی برای بازی و رقابت در میدان جدیدی به نام سوریه را ندارد.» تلاش هر دو طرف برای نفوذ بیش از پیش در سوریه، در سایه حضور تروریست‌هایی که به اسم «ارتش سوریه»که به غارت این کشور می‌پردازند، هر دو را به «فرسایش» خواهد کشاند. این تشدید تنش، نه تنها آینده مبهمی را برای روابط این دو بازیگر رقم می‌زند، بلکه بی‌ثباتی و ناامنی در منطقه را بیش از پیش دامن خواهد زد.