قرن 19میلادی آغاز تلاش‌ها برای ایجاد هویت جدیدِ ترکی در قلمرو عثمانی بود. ناسیونالیسم ترک یا همان پان ترکیسم در آغاز به صورت یک گرایش ادبی خود را نشان داد

قفقاز جنوبی در دهه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین نقاط تقابل ژئوپلیتیکی بدل شده است. جایگاه راهبردی این منطقه در اتصال آسیای مرکزی، روسیه، ایران، ترکیه و اروپا از یک‌سو، و تنش‌های مداوم در روابط میان جمهوری آذربایجان، ارمنستان و بازیگران فرامنطقه‌ای از سوی دیگر، آن را به میدان فشرده‌ای از رقابت‌های پیچیده تبدیل کرده است

ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که استقلال باکو را به رسمیت شناخت؛ کشوری با دین و تاریخی مشترک با ایران و البته زبانی مشترک با بخش بزرگی از مردم شمال‌غرب ایران

در سال‌های اخیر، قفقاز جنوبی به یکی از محورهای اصلی منازعات ژئوپلیتیکی در اوراسیا تبدیل شده است. و یکی از تحولات بحث‌برانگیز در این منطقه پروژه‌ی دالان زنگزور است

بعد از استقلال جمهوری کوچک آذربایجان در شمالغرب ایران، تهران جزو اولین دولت‌هایی بود که استقلال این کشور را به رسمیت شناخت. از آن زمان تاکنون، روابط تهران و باکو دوره‌های متنوعی از همکاری، سردی، و گاه تنش را تجربه کرده است.

کریدور زنگزور پروژه و طرحی استراتژیک است که نه‌تنها مسیری ترانزیتی برای کالاهاست، بلکه حلقه‌ای حیاتی برای اتصال ترکیه به آسیای میانه و چین است. اهمیت این کریدور به‌قدری است که به آن «جاده ابریشم جدید ترکیه و آذربایجان» نیز می‌گویند.

ایران در دو قرن گذشته تقریباً در تمام جنگ‌هایی که بر آن تحمیل شده، شکست خورده و بخشی از سرزمین یا نفوذ خود را از دست داده است. قراردادهایی چون گلستان، ترکمانچای، آخال و حتی عملکرد ضعیف در برابر اشغال متفقین در جنگ‌های جهانی، نشانگر آن است.

جمهوری آذربایجان، کشوری با اکثریت شیعه، طی سال‌های اخیر با انتقادات گسترده‌ای از سوی نهادهای حقوق بشری، فعالان مذهبی و سازمان‌های بین‌المللی به خاطر برخوردهای سخت‌گیرانه با مظاهر مذهبی شیعی، به‌ویژه در زمینه‌ی برگزاری مراسم عزاداری و محدودیت‌های فزاینده بر حجاب اسلامی روبرو بوده است

طرح‌های تجزیه‌طلبانه علیه تمامیت ارضی ایران به‌طور مکرر مطرح شده است. اخیراً، روزنامه اسرائیلی جروزالم پست با انتشار مطلبی، صراحتاً از دولت آمریکا خواسته تا «براندازی جمهوری اسلامی ایران و تجزیه این کشور» را به عنوان سیاست رسمی خود اتخاذ کند

«جهان ترک»؛ اصطلاحی که در سال‌های اخیر با اصرار و تأکید شخصی رئیس‌جمهور ترکیه، به مفهومی سیاسی- فرهنگی بدل شده است. طرحی که در ظاهر به دنبال همگرایی فرهنگی و اقتصادی کشورهای ترک‌زبان است، اما در باطن، از جاه‌طلبی‌های ژئوپلیتیکی آنکارا خبر می‌دهد.