گروه سیاسی/ سردبیر: پس از حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دفتر حماس در دوحه، این پرسش مطرح شده که آیا اسرائیل می‌تواند مشابه آن را در خاک ترکیه، عضو ناتو، اجرا کند. حضور حماس در استانبول و تهدیدهای مکرر مقامات اسرائیلی این نگرانی را تقویت کرده است. در ادامه با بررسی سیاسی، حقوقی، نظامی و پیامدهای عملیاتی، احتمال و شکل‌ محتمل هر اقدامی را تحلیل می‌کنیم.

بررسی زمینه‌های احتمال حمله
در ابتدا چند موضوع باید یادآوری شود: یکم: حماس دست‌کم یک دفتر سیاسی در استانبول دارد. دوم: خانواده برخی رهبران در ترکیه‌اند. سوم: آنکارا از شاخه سیاسی حماس حمایت دیپلماتیک نشان داده است. چهارم: مقامات اسرائیلی از جمله نتانیاهو بارها رهبران حماس را با جمله‌ی «هرجا باشند» تهدید کرده‌اند. پنجم: اخیراً اسرائیل دفتر حماس در ترکیه را متهم به مشارکت در یک نقشه ترور نافرجام کرده که تحلیلگران آن را زمینه‌چینی برای حمله آتی می‌دانند. ششم: آنکارا هشدار داده است که هرگونه عملیات غیرقانونی در خاکش «عواقب جدی» خواهد داشت.

قاب حقوقی و سازمانی
قوانین می‌گویند که حمله نظامی در خاک یک کشور عضو ناتو بدون رضایت آن کشور، نقض قاطع حاکمیت ملی و منشور سازمان ملل خواهد بود و مصداق استفاده از زور بین‌المللی است مگر آنکه در چارچوب حق دفاع مشروع تحت ماده ۵۱ توجیه شود.
در این صورت سازوکار واکنش جمعی ناتو (ماده ۵) به حملات علیه یکی از اعضا اختصاص دارد؛ اما در موارد عملیات‌های مخفی یا ترور در خاک عضو، ناتو معمولاً به واکنش سازمانی یکپارچه مبادرت نمی‌کند و واکنش رسمی تا حد زیادی به تصمیم سیاسی و توازن منافع اعضا وابسته است. سوابق نشان می‌دهد که ناتو به‌ندرت در این‌گونه موارد وارد اقدام نظامی تلافی‌جویانه می‌شود مگر تهدید آشکار و فراگیر علیه همه اعضا وجود داشته باشد.

ملاحظات عملی و نظامی
۱- حمله هوایی آشکار بعید است: اجرای حمله هوایی مشابه دوحه در استانبول با ریسک بسیار بالا مواجه است؛ خسارت‌های جانبی گسترده، شواهد غیرقابل انکار دخالت اسرائیل، و پیامدهای سیاسی ــ نظامی مستقیم با ترکیه و حتی ریسک رویارویی با ناتو.
۲- احتمال عملیات‌های مخفی و ترورهای هدفمند بیشتر است: تجربه گذشته اسرائیل نشان می‌دهد ترجیح بر عملیات‌های ویژه، نفوذ اطلاعاتی، ترورها و مداخلات سایه‌وار است که شواهد ارتباطی را به سختی قابل‌ردیابی می‌سازند. چنین عملیات‌هایی می‌تواند به‌صورت سایه‌ای و با استفاده از عوامل محلی یا تکنیک‌های خرابکاری انجام شود تا میزان اثبات و تبعات دیپلماتیک کاهش یابد.
۳- درجه سختی عملیاتی: انجام عملیات مخفی در یک کشور با دستگاه امنیتی قوی مانند ترکیه پیچیدگی بالایی دارد؛ نیاز به شبکه‌های اطلاعاتی، نفوذ در سطح شهری، و احتمال رسوایی در صورت ناکامی وجود دارد.

پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک
هر اقدام اسرائیل موجب تشدید شدید روابط، اخراج دیپلمات‌ها، قطع همکاری‌های امنیتی و احتمال اقدام تلافی‌جویانه ترکیه خواهد شد. حتی اگر ناتو اقدام نظامی نکند، تنش میان اسرائیل و یک عضو ناتو می‌تواند شکاف‌های سیاسی میان اعضا ایجاد کند و چرخش توازن‌های منطقه‌ای را تسریع کند.
اسرائیل ممکن است از عملیات‌های مخفی برای ارسال پیام بازدارنده به حماس استفاده کند، اما ریسک افزایش حمایت عمومی از حماس در ترکیه و منطقه را نیز دارد.

جمع‌بندی احتمال‌سنجی
– احتمال حمله هوایی آشکار در خاک ترکیه پایین است: به علت عضویت ترکیه در ناتو، تبعات حقوقی و سیاسی گسترده، و ریسک نظامی و دیپلماتیک.
– احتمال عملیات‌های مخفی و ترورهای هدفمند بالاتر است: اسرائیل پیشینۀ این‌گونه «اقدامات نامتقارن» را دارد و چنین روش‌هایی هزینه سیاسی و بین‌المللی کمتری در کوتاه‌مدت دارند، اگرچه در بلندمدت پیامدهای خطرناکی به‌دنبال خواهد داشت.
– عامل تعیین‌کننده: تصمیم نهایی وابسته است به محاسبه هزینه/فایده امنیتی اسرائیل، سطح اطلاعات و تهدید مستقیم از سوی هدف‌ها، و ارزیابی ریسک واکنش آنکارا و شرکای بین‌المللی.
در پایان باید گفت که اگرچه تهدیدهای اسرائیل جدی است و حضور حماس در ترکیه واقعیت دارد، احتمال اجرای یک حمله هوایی آشکار در خاک ترکیه اندک است؛ آنچه محتمل‌تر به‌نظر می‌رسد، عملیات‌های مخفی و هدفمند با ریسک‌های متفاوت است که در صورت افشا می‌تواند پیامدهای سیاسی و امنیتی گسترده‌ای به‌دنبال داشته باشد.