گروه سیاسی/ سردبیر: امروز در تقویم ایران، یادآور فداکاری‌ها و مقاومت در برابر پدیده‌ای است که امنیت و آرامش ملت‌ها را نشانه می‌رود: “روز مبارزه با تروریسم”. این نامگذاری، فرصتی است تا با نگاهی عمیق‌تر به ریشه‌ها، ابعاد و گونه‌های مختلف تروریسم بپردازیم و در دنیای امروز، مرزهای آن را با دقت بیشتری ترسیم کنیم. تروریسم، مفهومی پیچیده و چندوجهی است که در طول تاریخ اشکال گوناگونی به خود گرفته و اکنون با ظهور “تروریسم دولتی”، ابعاد جدید و چالش‌برانگیزی یافته است. در این گزارش تحلیلی، ضمن بررسی تعریف و انواع تروریسم، به مفهوم تروریسم دولتی خواهم پرداخت و سپس با لنز این تعریف، عملکرد اسرائیل در غزه را مورد واکاوی قرار خواهم داد.

تروریسم؛ تعریفی دشوار، اما ضروری

تروریسم، اصطلاحی است که اغلب با بار عاطفی و سیاسی زیادی همراه است و همین امر، دستیابی به تعریفی واحد و جهانی را دشوار ساخته است. با این حال، می‌توان هسته مشترکی را در اکثر تعاریف یافت:

تعریف عمومی: تروریسم به معنای استفاده سازمان‌یافته یا تهدید به استفاده از خشونت و ارعاب، عمدتاً علیه غیرنظامیان، برای دستیابی به اهداف سیاسی، ایدئولوژیک یا مذهبی است. هدف اصلی، ایجاد رعب و وحشت در جامعه و فشار بر دولت‌ها یا گروه‌ها برای پذیرش خواسته‌های عاملان است.

عناصر کلیدی: استفاده از خشونت (یا تهدید به خشونت)، هدف قرار دادن غیرنظامیان، قصد ایجاد ترس و وحشت، و انگیزه‌های سیاسی/ایدئولوژیک از جمله مهم‌ترین عناصر سازنده تعریف تروریسم هستند.

انواع تروریسم، طیفی گسترده از انگیزه‌ها و روش‌ها

تروریسم، تنها به یک شکل خاص محدود نمی‌شود و می‌تواند انواع مختلفی داشته باشد که هر یک با انگیزه‌ها و روش‌های خاص خود عمل می‌کنند:

تروریسم سیاسی: این نوع تروریسم، رایج‌ترین شکل آن است و هدفش تغییر نظام سیاسی، سرنگونی دولت، یا فشار بر سیاست‌های داخلی و خارجی است. گروه‌های تروریستی با انگیزه سیاسی معمولاً به دنبال کسب قدرت یا نفوذ در تصمیم‌گیری‌های حکومتی هستند.

تروریسم مذهبی/ ایدئولوژیک: انگیزه‌های مذهبی یا ایدئولوژیکی افراطی، محرک اصلی این نوع تروریسم است. گروه‌هایی مانند القاعده، داعش یا بوکوحرام، اعمال خشونت‌آمیز خود را بر مبنای تفاسیر خاصی از متون دینی یا ایدئولوژی‌های افراطی توجیه می‌کنند و اغلب به دنبال ایجاد حکومت‌هایی بر اساس اصول خود هستند.

تروریسم ملی‌گرایانه/ تجزیه‌طلبانه: این تروریسم با هدف ایجاد یک کشور مستقل یا خودمختار برای یک قومیت یا منطقه خاص، دست به خشونت می‌زند. گروه‌هایی مانند ETA در اسپانیا (که اکنون خلع سلاح شده) یا ارتش جمهوری‌خواه ایرلند (IRA) در گذشته، از این دسته‌اند.

تروریسم راست‌افراطی/ چپ‌افراطی: این گروه‌ها با انگیزه‌های نژادپرستانه، ضد مهاجرتی، یا آرمان‌های کمونیستی افراطی، اقدام به خشونت می‌کنند. حملات تروریستی ناشی از برتری‌طلبی نژادی در غرب، نمونه‌ای از تروریسم راست‌افراطی است.

تروریسم سایبری: با پیشرفت فناوری، تروریسم سایبری به عنوان شکلی جدید از تروریسم ظهور کرده است. این نوع تروریسم شامل حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی، سامانه‌های اطلاعاتی، یا انتشار اطلاعات غلط برای ایجاد وحشت و هرج و مرج است.

تروریسم دولتی، خشونت سازمان‌یافته با حمایت حکومت

یکی از پیچیده‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین اشکال تروریسم، “تروریسم دولتی” است. این مفهوم به اعمال خشونت‌آمیز سازمان‌یافته توسط یک دولت یا با حمایت و هدایت مستقیم آن، علیه گروه‌های خاص، غیرنظامیان یا حتی دولت‌های دیگر، برای رسیدن به اهداف سیاسی خاص اشاره دارد. از ویژگی‌های کلیدی این نوع تروریسم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سازمان‌یافته و سیستماتیک: این اعمال خشونت‌آمیز، تصادفی نیستند، بلکه بخشی از یک سیاست دولتی یا استراتژی از پیش برنامه‌ریزی شده‌اند.

استفاده از قدرت دولتی: دولت از ارتش، نیروهای اطلاعاتی، پلیس یا گروه‌های نیابتی خود برای اعمال ترور و ارعاب استفاده می‌کند.

هدف قرار دادن غیرنظامیان یا اهداف غیرنظامی: اگرچه ممکن است اهداف نظامی نیز درگیر باشند، اما تمرکز اصلی بر ایجاد وحشت در میان جمعیت غیرنظامی یا آسیب رساندن به زیرساخت‌های غیرنظامی است.

پنهان‌کاری و انکار: دولت‌های عامل تروریسم دولتی اغلب سعی می‌کنند نقش خود را انکار کرده یا آن را تحت پوشش “عملیات ضد تروریسم” یا “دفاع مشروع” پنهان کنند.

عدم پاسخگویی بین‌المللی: به دلیل حمایت دولتی و عدم مکانیسم‌های قوی برای پیگرد قانونی در سطح بین‌المللی، عاملان تروریسم دولتی اغلب بدون مجازات باقی می‌مانند.

تروریسم دولتی رژیم صهیونیستی در غزه!

با توجه به تعاریف و ویژگی‌های تروریسم دولتی، می‌توان به واکاوی عملکرد اسرائیل در غزه پرداخت. بحران جاری در غزه و نحوه برخورد اسرائیل با آن، یک نوع ویرانگر از تروریسم دولتی و نسل کشی است. به چند دلیل این ادعا تایید می‌شود. از جمله این که؛

۱- حملات گسترده به غیرنظامیان: گزارش‌های متعدد از نهادهای بین‌المللی و سازمان‌های حقوق بشر حاکی از آن است که حملات اسرائیل در غزه منجر به کشته و زخمی شدن هزاران غیرنظامی، از جمله تعداد بسیار زیادی زن و کودک، شده است. بمباران مناطق مسکونی، مدارس، بیمارستان‌ها و پناهگاه‌ها که در آن غیرنظامیان پناه گرفته‌اند، می‌تواند مصداق هدف قرار دادن سیستماتیک غیرنظامیان تلقی شود.

۲- محاصره و مجازات جمعی: محاصره کامل غزه، قطع آب، برق، سوخت و غذا، که منجر به فاجعه انسانی شده است، توسط بسیاری از کارشناسان حقوق بین‌الملل به عنوان مجازات جمعی غیرنظامیان شناخته می‌شود. این عمل، می‌تواند به عنوان ابزاری برای ایجاد رعب و فشار بر جمعیت غیرنظامی برای دستیابی به اهداف سیاسی و امنیتی اسرائیل تفسیر شود.

۳- تخریب زیرساخت‌های حیاتی: تخریب گسترده زیرساخت‌های غیرنظامی شامل خانه‌ها، بیمارستان‌ها، مساجد، کلیساها و شبکه‌های ارتباطی، به گونه‌ای که زندگی را برای غیرنظامیان غیرممکن می‌سازد، می‌تواند نشانه‌ای از اعمال ترور با هدف آواره کردن و از بین بردن زندگی عادی مردم باشد.

۴- پاسخ نامتناسب: پاسخ نظامی اسرائیل به حملات حماس، نامتناسب بوده و فراتر از چارچوب دفاع مشروع است. این سطح از خشونت که منجر به ویرانی گسترده و تلفات بی‌شمار غیرنظامی شده، می‌تواند به عنوان ابزاری برای ارعاب و کنترل منطقه تعبیر شود.

۵- هدف‌گذاری گسترده: اگرچه اسرائیل مدعی هدف قرار دادن ” حماس” است، اما وسعت تخریب و تعداد بالای قربانیان غیرنظامی، این اتهام را تقویت می‌کند که عملیات نه تنها علیه اهداف نظامی، بلکه با هدف گسترده‌تر ایجاد وحشت و بی‌ثباتی در میان جمعیت غیرنظامی انجام می‌شود.

در پایان باید گفت که با در نظر گرفتن تعاریف و ویژگی‌های تروریسم، به ویژه تروریسم دولتی، می‌توان گفت که بسیاری از اقدامات اسرائیل در غزه، به خصوص در هدف قرار دادن گسترده غیرنظامیان، تخریب سیستماتیک زیرساخت‌ها، و اعمال مجازات جمعی، در چارچوب “تروریسم دولتی” مورد ارزیابی و انتقاد قرار گیرد. اگرچه رژیم صهیونی خود را در حال مبارزه با تروریسم معرفی می‌کند، اما شیوه‌های عملیاتی آن، به ویژه در مقیاس وسیع و با تأثیرات فاجعه‌بار بر جمعیت غیرنظامی، با اصول حقوق بین‌الملل و موازین انسانی در تضاد است و به پدیده تروریسم، ابعادی جدید و نگران‌کننده می‌بخشد. و در نهایت باید گفت که”روز مبارزه با تروریسم” به ما یادآوری می‌کند که تروریسم، فارغ از عامل آن، هرگز قابل توجیه نیست و مبارزه با آن، مستلزم پایبندی همه بازیگران به اصول عدالت و انسانیت است.